Gül, pomidor, xiyar, bibər... və süd

Və ya “Rosselxoznadzor”un Ermənistanla bağlı qərarlarına sözardı

Gül, pomidor, xiyar, bibər, göyərti, çiyələk, ərik, şaftalı, nektarin, gavalı, alça, albalı, gilas, üzüm, badımcan, kartof, quru meyvələr və mineral su. Yazının başlanğıcı qəribə gələ bilər. Amma gəlməsin, çünki söhbət siyasətdən gedir. O siyasət ki, hazırda onun, belə demək mümkünsə, süd seqmenti var. Arayış verək ki, sadaladıqlarımız may ayından indiyədək Rusiyanın “Rosselxoznadzor” adlanan Baytarlıq və Fitosanitar Nəzarət üzrə Federal Xidmətinin sanksiyası ilə üzləşmiş erməni məhsullarının siyahısıdır. Göründüyü kimi, siyahıda sonuncu yeri süd tutur. Amma hələlik. Yəni digər məhsulların da sanksiya ilə üzləşməsi mümkündür.

Əlqərəz, “Rosselxoznadzor” Ermənistanın süd məhsullarının idxalına məhdudiyyət tətbiq edib. Bu barədə qurum məlumat yayıb və bildirilib ki, 2026-cı il iyulun 27-dən etibarən Ermənistandan Rusiyaya süd məhsullarının idxalına yol verilməməsi ilə bağlı nəzarətin təmin edilməsi tapşırılıb. Rəsmi səbəb budur ki, mütəxəssislər iyulun 14-ü və 21-i aralığında Ermənistanın əvvəllər baytarlıq xidmətinin zəmanəti əsasında Rusiyaya məhsul ixracına icazə verilmiş kiçik süd emalı müəssisələrində yoxlama aparıblar. Yoxlama müəyyənləşdirib ki, məhsulların izlənilməsi (trasabilik) sistemində, baytarlıq müşayiətedici sənədlərinin rəsmiləşdirilməsində, laborator ekspertiza prosesində, həmçinin risklərin idarə olunması sistemlərinin və istehsalat nəzarəti proqramlarının icrasında bir sıra pozuntular var: “Aşkarlanmış pozuntular nəzərə alınaraq, “Rosselxoznadzor” Rusiyaya xüsusilə təhlükəli infeksiyaların daxil olmasının və daxili bazarda təhlükəsiz olmayan süd məhsullarının satışının qarşısını almaq məqsədilə müvafiq tədbirlər görüb”.

Əlbəttə, erməni südünün kristallığını iddia etmirik. Amma başlanğıcdakı sıralamanı təsadüfən diqqətə çatdırmadıq. Çünki “Rosselxoznadzor”un Ermənistandan Rusiyaya ixrac olunan məhsullara qarşı məhdudiyyətləri ardıcıl xarakter daşıyır. Bu amil Ermənistanın Rusiya bazarından asılılığı və iki ölkə arasındakı siyasi münasibətlər fonunda geniş müzakirə olunur. Axı birdən-birə bu qədər məhsulun normalara cavab verməməsi qəribədir. Məhsulun zay, yəni xarab olması isə mümkündür ki, bunun Ermənistanın gəlirlərinə, böyük anlamda iqtisadiyyatına təsiri var. Söhbət mənfi təsirdən gedir.

Bəli, “Rosselxoznadzor”un ardıcıl qərarları göstərir ki, məhdudiyyətlər artıq tək bir məhsul qrupu ilə məhdudlaşmır, Ermənistanın Rusiyaya ixrac etdiyi əsas kənd təsərrüfatı və ərzaq məhsullarının böyük hissəsini əhatə edir. Deməli, məhsulların xarab olmasının qarşısı alınmalıdır ki, bu barədə rəsmi İrəvan düşünməyə artıq başlayıb. Belə ki, Ermənistan rəhbərliyi Rusiya tərəfindən tətbiq edilən məhdudiyyətlərdən sonra ixracatçılar üçün subsidiya proqramlarını genişləndirib, Avropa İttifaqı, Böyük Britaniya və digər bazarlara çıxışı stimullaşdırmaq məqsədilə nəqliyyat və ixrac dəstəyi mexanizmlərini işə salıb, həmçinin yeni bazarların axtarışına çıxıb. Yeri gəlmişkən, Azərbaycan bazarı da aktualdır. Aydındır ki, “Rosselxoznadzor”un qərarları Ermənistanın son dövrdə Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşması fonundakı siyasi təzyiq elementləridir. Yəni Moskva İrəvanı yolundan döndərmək iddiasındadır. Ancaq Ermənistan hakimiyyətinin atdığı və yuxarıda sadaladığımız addımlar göstərir ki, ölkə bu təzyiqlərin qarşısında geri çəkilmək niyyətində deyil. Belə bir durumda ortaya sual çıxır: Rusiya yanlış mövqe tutduğunun fərqinə varmır?

Əslində, sualımız ritorikdir. Çünki təzyiq siyasəti Rusiyanın varlığına hakim kəsilmiş alətdir. Bu siyasətə məhz may ayından start verilməsi isə səbəbsiz deyil. Axı iyunda Ermənistanda parlament seçkiləri keçirilirdi və ölkədəki müxalif kəsim Rusiyanın Ermənistan üçün həyati əhəmiyyətliliyi tezisini tirajlayırdı. Böyük ehtimalla, “Rosselxoznadzor”un qərarları erməni elektoratına məhz bu əhəmiyyəti anlatmağa hesablanmışdı. Yəni haylar görməli idilər ki, çıxış yolu Ermənistandakı ruspərəstləri dəstəkləməkdir. Yoxsa...

Amma gözləntilər özünü doğrultmadı və Baş nazir Nikol Paşinyan qələbə qazandı. Bu qələbə rəsmi İrəvana daha qətiyyətli davranmaq imkanı verir. Görünür, hazırda Nikolun qətiyyətinə qarşılıq verən “Rosselxoznadzor”dur. Halbuki Rusiya rasional düşünməlidir. Hərçənd onun üçün belə bir düşüncə tamamilə yaddır və cılız davranışlarla Ermənistanla bağlarını itirdiyinin, əksinə İrəvanı daha çox Qərbə yaxınlaşdırdığının fərqində deyil. Axı erməni məhsulları o qədər çox deyil ki, Avropanın marketlərinə sığmasın. Hamısı sığacaq və nəticə etibarilə mənəvi baxımdan itirən elə Rusiyanın özü olacaq.

Sonda yenidən süd üzərinə qayıdaq. Məlumdur ki, bu məhsul çox faydalıdır və məsələ barədə uzun-uzadı danışmadan yalnız bir faydanın üzərində dayanaq. Süd toksik maddələri, yəni zəhəri dəf etmək, həmin maddələrin mənfi təsirlərini azaltmaq və ya neytrallaşdırmaq baxımından böyük əhəmiyyətə malikdir. Təsadüfi deyil ki, zərərli işlərdə məşğul olanlar üçün ayrıca süd norması müəyyənləşdirilir. Deməli, Rusiyada bu məhsula tələbat var. İndiki durumda isə tələbatın böyüklüyünü söyləmək mümkündür. Güman edirik, əlavə şərhə ehtiyaz qalmır.

Ə.RÜSTƏMOV
XQ