Havalar soyudu, iştaha açıldı: Bədənimizdə nə baş verir?

Payızın gəlişi ilə bir çox insanın iştahında dəyişiklik hiss olunur. Havalar soyuduqca daha çox yemək, xüsusilə isti, şirin və kalorili qidalara üstünlük vermək istəyirik. Bəzən insan həqiqətən ac olmasa belə, isti çay, şirniyyat, xəmir yeməkləri və digər yüksək kalorili qidalara qarşı daha güclü istək hiss edir. Bəs bunun səbəbi nədir?

“Yeni Sabah” xəbər verir ki, əsas səbəblərdən biri orqanizmin temperatur balansını qorumaq üçün enerji sərf etməsidir. Soyuq mühitdə bədən öz temperaturunu sabit saxlamaq üçün daha çox enerji tələb edə bilər. Lakin müasir insanın gündəlik həyatında bu təsir əvvəlki dövrlərlə müqayisədə o qədər də böyük deyil. İsti evlər, nəqliyyat vasitələri və uyğun geyim orqanizmin soyuğa qarşı əlavə enerji sərf etməsini xeyli azaldır. Buna görə soyuq havada hiss etdiyimiz güclü iştahanın səbəbini yalnız temperaturla izah etmək düzgün olmaz.

Payız və qış aylarında iştahanın artmasında hormonal dəyişikliklər də rol oynaya bilər. İştahanın tənzimlənməsində iştirak edən qrelin və leptin kimi hormonlar aclıq və toxluq hissinə təsir göstərir. Bununla yanaşı, insanın yuxu rejimi, fiziki aktivliyi və gündəlik həyat tərzindəki dəyişikliklər də yemək istəyinə təsir edə bilər. Pepperoni pizza

Günlərin qısalması da bu prosesdə mühüm amillərdən biridir. Payızda günəş işığının azalması insanların gündəlik ritminə və əhvalına təsir göstərə bilər. Günəş işığının azalması ilə bəzi insanlarda özünü daha halsız və enerjisiz hiss etmək, daha çox yatmaq və karbohidratlı qidalara meylin artması müşahidə oluna bilər. Şirin və karbohidratlı qidalar isə qısa müddət ərzində insana enerji və rahatlıq hissi verə bildiyindən onların cazibəsi daha da artır.

Soyuq havalarda hərəkətliliyin azalması da diqqət çəkən məqamlardandır. İnsanlar açıq havada daha az vaxt keçirir, gəzinti və idman azalır, günün daha böyük hissəsini evdə keçirirlər. Bu zaman həm fiziki aktivlik azalır, həm də televizor qarşısında və ya istirahət zamanı qəlyanaltı yemək kimi vərdişlər arta bilər. Nəticədə qəbul edilən kalorinin miqdarı yüksəlir, sərf olunan enerji isə azalır.

İsti yeməklərə üstünlük verməyimiz də təsadüfi deyil. Soyuq havada şorba, isti içkilər və digər isti qidalar insanda istilik və rahatlıq hissi yaradır. Lakin burada diqqət edilməli məqam odur ki, isti yemək faydalı qida ilə eyni anlayış deyil. Məsələn, şəkəri və kalorisi yüksək olan isti içkilər, yağlı xəmir yeməkləri və tez-tez qəbul edilən şirniyyatlar çəki artımına səbəb ola bilər.

Mütəxəssislər payız və qış aylarında iştahanın artmasını tamamilə məhdudlaşdırmaq əvəzinə, qida seçimlərinə diqqət etməyi tövsiyə edirlər. Tərəvəzlər, mövsümi meyvələr, paxlalılar, tam taxıllar, yumurta, balıq, süd məhsulları və digər zülal mənbələri daha uzun müddət toxluq hissinin qorunmasına kömək edə bilər. Lif və zülalla zəngin qidaların rasionda kifayət qədər olması insanın gün ərzində tez-tez qəlyanaltı etmək istəyini də azalda bilər.

Su qəbulunu da unutmaq olmaz. Havalar soyuduqda insan daha az susadığını hiss edə bilər. Bu səbəbdən su içməyi azaltmaq mümkündür. Bəzən isə susuzluq hissi aclıqla qarışdırılır və insan ehtiyacı olmadığı halda yeməyə üz tutur. Gün ərzində kifayət qədər maye qəbul etmək bu baxımdan da əhəmiyyətlidir.

Digər tərəfdən, payızda daha çox yemək istəmək hər zaman problem hesab edilmir. Əgər insanın qidalanması balanslıdırsa, çəkisi sabit qalırsa və həddindən artıq yemək vərdişi yaranmayıbsa, mövsümi iştaha dəyişiklikləri normal ola bilər. Lakin nəzarətsiz yemək, qısa müddətdə nəzərəçarpacaq çəki artımı, davamlı halsızlıq və ya emosional səbəblərlə yeməyə meyl müşahidə olunursa, bunun səbəbini araşdırmaq faydalıdır.

Beləliklə, havalar soyuduqca daha çox yemək istəməyimizin arxasında təkcə soyuq hava dayanmır. Günəş işığının azalması, hormonal və bioloji ritmlərdəki dəyişikliklər, fiziki aktivliyin azalması, əhval-ruhiyyə və yüksək kalorili qidalara olan istəyin artması birlikdə bu hissi gücləndirə bilər. Payızda əsas məsələ daha az yemək deyil, orqanizmin artan iştahını düzgün qida seçimləri ilə idarə etməkdir.

 Aydan Hacı