Həqiqi və saxta informasiyanı necə ayırd edək?

Media etibarlılıq müasir dövrdə ən vacib məqamdır. Müasir dövrdə informasiya güc, təsir və manipulyasiya vasitəsi kimi strateji əhəmiyyət daşıyır. Media qurumları cəmiyyətlərdə yalnız məlumat paylaşan platformalar deyil, həm də ictimai rəyin formalaşmasında mühüm rol oynayan təsir mexanizmləridir. XXI əsr jurnalistikasında da biz ciddi yenilənmənin, hətta transformasiyanın şahidi oluruq.

Bunu Modern.az-a açıqlamasında Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin dekanı, Əməkdar jurnalist Vüqar Zifəroğlu deyib.

O qeyd edib ki, bu yeniliklər müsbət tendensiyalarla yanaşı, mənfi məqamlarla da özünü göstərməkdədir:

"Təsadüfi deyil ki, biz hazırda “informasiya ekologiyası”, “informasiya manipulyasiyası”, “rəqəmsal irqçilik”, “dezinformasiya” problemləri ilə üzləşməkdəyik. Bu mənada şübhəsiz ki, cəmiyyətin bilgiləndirilməsini, maariflənməsini başlıca qayə olaraq götürməli olan jurnalistikamızdan cəmiyyətimizin gözləntiləri böyükdür. 21-ci əsr insanı mediatik və mediasavadlı olmalıdır. Bu mənada bizim hər birimiz doğru xəbərlə yanlışı ayırmağı bacarmalı, dezinformasiya va manipulyasiyaların təsirinə düşməməliyik”.

V.Zifəroğlu bildirib ki, doğru xəbərlə dezinformasiyanı fərqləndirmək üçün bir neçə vacib prinsip və metoddan istifadə etmək mümkündür:

“Bu yanaşmalar həm media istehlakçıları, həm də jurnalistlər üçün məlumatın doğruluğunu qiymətləndirməkdə kömək edə bilər.

İlk növbədə mənbənin etibarlılığını müəyyənləşdirmək olduqca önəmlidir. Xəbərin yayımlandığı platforma və ya qurum tanınmış və etibarlı bir media orqanıdırmı? Əvvəllər dəqiq və balanslı məlumatlar təqdim edibmi? Müəllifin kimliyi bəllidirmi və jurnalistika sahəsində təcrübəsi varmı? Bu suallar olduqca önəmlidir.

Digər məqam rəsmi mənbə ilə təsdiqini tapmış məlumatlara etibar etməkdir. Qaynağın mötəbərliyi, eləcə də şəffaflığı olduqca önəmlidir. Məlumat anonim mənbələrə əsaslanırsa, onun doğruluğunu yoxlamaq daha çətin olur. Bir çox hallarda isə bu dezinformasiya və ya saxta kontent olur. Qəzəb, qorxu və ya şübhə oyatmağa çalışan dil dezinformasiyanın göstəricisi ola bilər. Məlumat müzakirə əvəzinə qarşıdurma və ya qərəz yaratmağa yönəlibsə, bu xəbər manipulyasiya məqsədi güdə bilər. Başlıqda verilən məlumat məqalənin məzmunu ilə uyğun gəlmirsə, bu da manipulyasiya niyyətindən xəbər verə bilər”.

Müsahibimiz sonda qeyd edib ki, xəbərin əsası olan ilkin mənbəyə çıxış olduqca vacibdir:

“Məqalədə göstərilən faktlar dəqiq və mənbələrlə dəstəklənməlidir. Unutmaq olmaz ki, xəbər yeni yayımlanıbsa, ilkin məlumatlar tam dəqiq olmaya bilər. Vaxt keçdikcə əlavə faktlar üzə çıxa bilər. Bu mənada mövzu ilə bağlı əlavə mənbələr axtarmaq qərar verməzdən əvvəl daha aydın mənzərə yarada bilər.

Doğru xəbərlə dezinformasiyanı ayırd etmək səbir, tənqidi yanaşma və məlumatlı olmaq tələb edir. Bu prinsipləri tətbiq etmək yalan məlumatlara qarşı daha yaxşı mübarizə aparmağa kömək edir”.