Heyvanlar dost və qohumlarının ölümünə necə kədərlənirlər?

Hər bir insan üçün yaxın dostunun, ailə üzvünün və ya ev heyvanının ölümü çətin və kədərli bir hadisədir.

Lakin qeyd etmək lazımdır ki, kədər yalnız insana xas bir hiss deyil. Heyvanlar da ölümə öz yolları ilə reaksiya verirlər. SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, Theconversation.com portalı bunun necə baş verdiyini izah edib.
Ölümün ən əsas konsepsiyası, canlı bir varlığın ölümün nəticələrini - bir vaxtlar sağ olan birinin funksiyalarının tamamilə və dönməz şəkildə dayandırılmasını başa düşdüyünü fərz edir.

Yoldaşın, ailə üzvünün və ya sosial qrupun itkisi bütün heyvan qruplarında yaygındır, buna görə də onların ölümə reaksiyaları inkişaf etmiş olma ehtimalı var.

Əslində, heyvanlar ölümlə bu və ya digər şəkildə əlaqəli müxtəlif davranışlar nümayiş etdirirlər.

Opossumlar kimi bəzi növlər ölümü yırtıcıları aldatmaq üçün müdafiə mexanizmi kimi təqdim edirlər.

Tonik iflic kimi də tanınan bu davranış quşlarda, ilanlarda və həşəratlarda da müşahidə olunur.

Lakin ölümü təqdim etmək qabiliyyəti bir növün üzvlərinin digərinin “ölümünü” tanımasından və ona reaksiya verməsindən asılıdır.

Ev pişikləri bəzən kədərlə əlaqəli davranışlar nümayiş etdirirlər; yaxın bir yoldaşının, başqa bir pişik və ya itin ölümündən sonra onlar yemək yeyə, yatıb daha az oynaya bilərlər.

Dişi delfinlər bəzən ölü buzovların cəsədlərini özləri ilə aparırlar. 2018-ci ildə ana qatil balina 17 gün ərzində öz “balasının” cəsədini saxlayıb və bu, digər növlərin itki və kədərlə necə mübarizə apardığı barədə müzakirələrə səbəb olub.

Bu arada, fillər, primatlar və quşlar kimi digər növlər bəzən mərhum qohumları üçün bir növ "dəfn mərasimi" keçirirlər. Arılar ətirli gül çiçəklərindən və ya başqa bir ölü arının cəsədindən çəkinməyə meyllidirlər.

Bu xüsusiyyət ölümün şüurunun yırtıcılara qarşı müdafiə mexanizmi kimi xidmət etdiyini göstərir. Bu cür müşahidələr ölümün insan kimi bir anlayışının heyvanlar aləmində universal olduğunu sübut etməsə də, sürünənlər, balıqlar və onurğasızlar da daxil olmaqla müxtəlif növlərin ətraf aləmdən müxtəlif dərəcələrdə xəbərdar olduğunu söyləmək olar.

Ölümə yalnız insan baxış bucağından baxmaq digər heyvanların şüurunu və emosional mürəkkəbliyini qiymətləndirməyi qeyri-mümkün edir.

Vəhşi və ev heyvanlarının ölümü yaşamaq üçün bir çox imkanları var və bu da onlara insanların mürəkkəb idrak bacarıqlarına sahib olmadan belə ölüm anlayışını inkişaf etdirməyə imkan verir.

Lakin heyvanların ölümə reaksiyaları fərqlidir.

Məsələn, həşəratlarda bu, heç bir emosional əhəmiyyət kəsb etmədən, ehtimal ki, instinktiv və ya funksionaldır.

Qırmızı qarışqalar nekroforez nümayiş etdirirlər - onlar xəstəlik riskini azaltmaq üçün koloniyanı ölü həşəratlardan təmizləyirlər. Lakin şimpanzelər kimi primatlar ölümü insan kədərinə daha çox bənzəyirlər.

Əli Babayev