Hörmüz boğazında 1500 dən çox gəmi qlobal bioloji işğala səbəb ola bilər

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Hörmüz boğazının bağlanması səbəbindən Fars və Oman körfəzində ilişib qalmış 1500-dən çox gəminin gövdəsində toplanan dəniz orqanizmləri, səyahətlər bərpa edildikdə müxtəlif bölgələrə daşına bilər və bu da "bioloji işğalın super yayıcısı" effekti yarada bilər.

"Biological Invasions" jurnalında dərc olunan bir araşdırma, uzun müddət hərəkətsiz qalan gəmilərin gövdələrində dəniz mikroorqanizmlərindən, yosunlardan və onurğasızlardan ibarət bioloji yığılmanın (bioloji çirklənmənin) sürətli inkişafını vurğulayıb.

Tədqiqata görə, 28 fevralda Hörmüz boğazı bağlandıqdan sonra Fars və Oman körfəzində 1500-dən çox böyük ticarət gəmisi hərəkətsiz vəziyyətdə saxlanılıb. Ərazidə gəmilərin uzun müddət qalması həm gəmilərin gövdələrində yerli orqanizmlər tərəfindən dəniz həyatının kolonizasiyasına, həm də eyni gəmilərdə müxtəlif coğrafi bölgələrdən olan müxtəlif dəniz həyatının bir araya gəlməsinə səbəb olur.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi, ABŞ-dakı Merilend Universitetinin professoru Mario Tamburri bildirib ki, mövcud vəziyyət əvvəlki gəmi lövbər salma hadisələrindən fərqli olaraq "ən pis ssenari" təşkil edir.Tamburri riskin bir neçə amilin eyni vaxtda baş verməsindən qaynaqlandığını bildirib: "Birincisi, hərəkətsiz vəziyyətdə olan gəmilərin sayı və ölçüsü, ikincisi isə bunun dəniz orqanizmlərinin böyümə və çoxalma dövrləri olan yaz və yay aylarına təsadüf etməsi."

Bölgədəki dəniz həyatının yüksək temperatur və duzluluq kimi sərt ətraf mühit şəraitinə davamlı olduğuna diqqət çəkən Tamburri, bu xüsusiyyətlərin orqanizmlərin digər ərazilərə daşındıqda invaziv olma ehtimalını artıra biləcəyini söyləyib.

Tamburri həmçinin Körfəz bölgəsində hərəkətsiz gəmilərdə bioakkumulyasiyanı təhlükəsiz və effektiv şəkildə idarə etmək üçün seçimlərin məhdud olduğunu vurğulayıb və əlavə edib ki, gəmilərin bölgəni tərk etdikdən sonra dünyanın müxtəlif limanlarına çata bilməsi riski daha da artırır.

Tamburri hərəkətsizləşmə müddətinin bioakkumulyasiyanın miqdarı və müxtəlifliyi baxımından vacib olduğunu bildirərək deyib: "Məhsuldar böyümə və çoxalma dövründə nə qədər uzun müddət hərəkətsiz qalırlarsa, gəmilərdə bioakkumulyasiya bir o qədər geniş və müxtəlif olur".

Tədqiqat göstərir ki, sualtı gəmi səthlərində bioakkumulyasiya təxminən 10 gün ərzində sürətli böyümə mərhələsinə daxil ola bilər və gəmilər 18-30 gündən çox hərəkətsiz qalırsa, bioakkumulyasiyanı idarə etmək üçün tədbirlər görülməlidir. Tədqiqatda Körfəzdəki gəmilərin normal liman gözləmə müddətlərindən daha uzun müddət hərəkətsiz qaldığı vurğulanır və bunun invaziv növlərin gəmilərin gövdələrində çoxalması və sonra fərqli bölgələrə daşınması üçün əlverişli şərait yaratdığı vurğulanır.

Tamburri hansı növlərin gəmilər vasitəsilə yayılacağını dəqiq proqnozlaşdırmağın çətin olduğunu və riskin növlərdən və onların daşındığı ətraf mühit şəraitindən asılı olaraq çoxsaylı dəyişənlər tərəfindən formalaşdığını bildirib.

Tamburri daha sonra bildirib ki, beynəlxalq dənizçilik icması uzunmüddətli və genişmiqyaslı gəmi gözləmələrinin yarada biləcəyi bioloji təhlükəsizlik riskləri ilə mübarizə aparmaq üçün hələ kifayət qədər hazır deyil.

M.MİRZƏ
XQ