Icma.az
close
up
RU
İki ölkənin birləşdirilməsinin faciəli sonu: xalqların “dostluğu” qırğınla bitib

İki ölkənin birləşdirilməsinin faciəli sonu: xalqların “dostluğu” qırğınla bitib

Olke.az portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Litva müstəqilliyinin başlanğıcında bir çox sarsıntılar yaşayıb. I dünya müharibəsi illərində onu qanadları altına alan almanlar məğlubiyyətə uğradıqdan sonra gənc, kövrək dövləti tək buraxıb. Ölkə tez bir zamanda bolşeviklər tərəfindən işğal edilib və qonşu Belarusla birləşdirilərək SSRİ-nin xarici düşmənlərə qarşı qoruyucu buferi rolunu oynayıb. Lakin Lenin bu siyasəti cəmi altı ay davam edib və qanlı müharibə ilə bitib.

Almanlardan bolşeviklərə

Litvanın müstəqillik yolu ən yaxın qonşuları olan Estoniya və Latviyadan çox fərqlənib. 1917-ci ildə Rusiya imperiyası dağılanda bu iki respublika onun tərkibində qalıb, Litva isə 1917-ci ilin dekabrında müstəqilliyini elan edib. Əvvəlcə Almaniyanın protektoratı altında bir dövlət yaratmaq qərara alınıb. Bu statusu təmin etmək üçün 1918-ci il iyulun 13-də yerli dövlət şurası ölkədə konstitusiyalı monarxiyanın yaradılması və Litva krallığının tacının Vürtemberq knyazı Vilhelm fon Uraxa təqdim edilməsi barədə qərar qəbul edib.

Almanlar tacqoyma variantını tam təsdiqləyiblər, lakin yeni kralı taxta oturtmağa vaxt tapmayıblar. Layihə 1918-ci ilin noyabrında Almaniyanın dünya müharibəsini uduzmaq üzrə olduğu aydın olanda bütün aktuallığını itirib. Litvada müstəqil dövlət qurmaq cəhdləri 1918-ci ilin noyabrında, qırmızı ordu onun ərazisinə daxil olduqda və demək olar ki, dərhal ölkənin əksər hissəsini işğal etdikdə dayandırılıb.

Bolşeviklərin Baltikyanı ölkələrlə bağlı öz planları olub. Dekabrın 8-də kommunist Vintsas Mitskeviçyus-Kapsukasın başçılığı ilə Litva müvəqqəti inqilabçı fəhlə-kəndli hökuməti yaradılıb.

Bu arada qonşu Belarusda da Dmitri Jilunoviçin başçılıq etdiyi kommunist hökuməti qurulub. Bolşeviklər isə düşünüblər ki, bu iki respublikanın siyasi və iqtisadi maraqlarının ümumiliyi ilə əlaqədar olaraq, vətəndaş müharibəsinin kəskinləşməsi və xarici müdaxilə şəraitində onların müdafiə qabiliyyətini gücləndirmək üçün birləşdirilməsi faydalıdır. Artıq 27 fevral 1919-cu ildə Vilnoda (Vilnüs) Litva və Belarus mərkəzi icraiyyə komitələrinin birgə iclası keçirilib, bu iclasda vahid Litva-Belarus SSR-nin (Litbel) yaradılması elan edilib.

İmperiya ambisiyaların mübarizəsi

Litbelin aldığı ərazi ilkin olaraq Vilnüs və Minsk quberniyalarını, həmçinin Kovno və Qrodno əyalətlərinin bir hissəsini əhatə edib, lakin onun mümkün qədər genişləndirilməsi nəzərdə tutulub. Litva-Belarus SSR-də dörd milyondan çox insan yaşayıb. Yeni dövlətin işçi dilləri kimi rus, polyak və litva dili seçilib.

Leninin planına görə, yeni respublika bufer rolunu oynamalı və SSRİ ilə Polşa arasında açıq müharibənin qarşısını almalı olub. Hökumətə kommunistlərin başçlıqı etməsi Litvadakı burjua tərəfdarlarına sərf etməyib. Məsələ ondadır ki, bolşeviklər təsadüfən Litva vətənpərvərlərinin Böyük Hersoqluğun dirçəldilməsi ilə bağlı arzusunu həyata keçiriblər. Onlar artıq Ukraynanın ilhaqı haqda düşünməyə başlayıblar.

1919-cu ilin martında alman qarnizonlarının dəstəyi ilə Litva Tarıbasının (Litva Şurasının) qoşunları Litbelə qarşı hərbi əməliyyatlara başlayıb və 1919-cu ilin aprelində Edvard Rıdz-Smiqlinin komandanlığı altında Polşa ordusu onlara qoşulub.

Aprelin 8-də Litbeldə rəsmi olaraq hərbi vəziyyət elan edilib. Tarixçi Valeri İvanov yazır ki, Polşa legionerləri Vilnüsə yaxınlaşan kimi qırmızı ordunun güclü müqaviməti ilə qarşılaşıblar. Lakin Varşava Vilnüsdə çoxlu polyak icmasının olmasından faydalanıb.

Polşa qırğını

1919-cu il aprelin 19-da Polşa ordusu Vilnüsü tutub. Həmin gün respublikada tam hakimiyyətə malik olan Litbelin müdafiə şurası yaradılıb. Buraya Vintsas Mitskeviçyus-Kapsukas, Moisey Kalmanoviç, İosif Unşlixt, sonradan Yevgeniya Boş, Vilhelm Knorin və Kazimir Tsixovski daxil olub.

Şahidlərin dediyinə görə, sürətlə irəliləyən Polşa əsgərlərinin arxasında qanlı iz qalıb. Onlar insanları qarət ediblər, tikanlı məftillərlə döyüblər, yalan etiraflar almaq üçün isti dəmirlə damğalayıblar. Digər hadisə, general Lisovskinin (Litvadakı işçi qrupunun komandiri) iştirakı ilə bir uşaq, guya xoşagəlməz şəkildə gülümsədiyinə görə güllələnib. Polşanın gələcək xarici işlər naziri Jozef Bek həmin günlər barədə danışarkən deyib:
“Kəndlərdə biz hamını öldürürdük və ən kiçik bir səmimiyyətsizlik əlaməti olanda hər şeyi yandırırdıq. Mən şəxsən tüfəngin qundağı ilə işləyirdim”.

Belarus Pinskinin tutulmasından sonra Polşa qarnizonunun komendantı dua etmək üçün gələn 40-a yaxın yəhudinin məhkəməsiz və istintaqsız edam edilməsini əmr edib. Xəstəxananın tibb işçiləri həbs edilib, bir neçə mühafizəçi güllələnib.

Vilnonun tutulması yerli əhalinin həbsi, konsentrasiya düşərgələrinə göndərilməsi, məhkəməsiz edamlar, o cümlədən qocalar, qadınlar, uşaqlar, yəhudi qırğınları və kütləvi quldurluqlarla müşayiət olunub.

Stalinin səfəri

Litbel rəhbərliyi Minskə köçüb və iyulun 19-da bütün işlərin Minsk quberniya inqilabi hərbi komissarlığına verilməsi haqqında qərar qəbul edib. Xarici vəziyyət getdikcə pisləşib və yerli FK (rusca ÇK) “daxili düşmənlərə” qarşı repressiyaları artırmaqla polyaklarla müharibədəki uğursuzluqları kompensasiya etməyə çalışıb.

1919-cu ilin iyulunda az tanınan siyasətçi, inqilabi hərbi şuranın üzvü İosif Stalin Moskvadan təyinatla Minskə gəlib. Vəziyyətlə yerindəcə tanış olduqdan sonra o, Leninə teleqram vurub:

“Mən hökumətin və Minsk müdafiə şurasının tamamilə faydasız olduğunu, onların buraxılmasının və üzvlərinin cəbhənin orqanlarına daxil olmasının zəruriliyini bildirirəm”. Cəbhəni ziyarət edən Stalin Minskin daha saxlanıla bilməyəcəyi qənaətinə gəlib və onun getməsindən 11 gün sonra, avqustun 8-də şəhər təslim olub. Bu, Litva-Belarus SSR-in tarixinin sonunu gətirib.

II dünya müharibəsindən əvvəl sovet hakimiyyəti Litvaya qayıtmayıb. Lakin bolşeviklərdən azad edilmiş gənc Litva Respublikasında həyat sakit olmayıb. Vilnüs və ətraf ərazilərdə polyaklar Mərkəzi Litva adlı öz marionet dövlətlərini yaradıblar. 1922-ci ilə qədər mövcud olan “dövlət” sonradan Polşanın bir hissəsinə çevrilib. Bu torpaqların bir hissəsi Vilnüslə birlikdə 1939-cu ildə Stalin tərəfindən Litvaya qaytarılıb.(musavat.com)

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:152
embedMənbə:https://olke.az
archiveBu xəbər 05 İyun 2025 19:39 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see346

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see290

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see282

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see279

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see265

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see262

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see256

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see255

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see235

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see227

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see218

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see210

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see206

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see206

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see205

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see202

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see202

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see194

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see189

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri