İlk Homo sapiensin üzü necə görünürdü?

Bir vaxtlar Afrika neandertalı hesab edilən Cəbəl İrhud fosilləri bu gün ən qədim Homo sapiens nümunələri arasında göstərilir. Müxtəlif fərdlərə aid hissələrin rəqəmsal şəkildə birləşdirilməsi ilə hazırlanmış yeni model ilk əcdadlarımızın üzünün necə göründüyünə dair diqqətçəkən təsəvvür yaradır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, insanlığın ən qədim nümayəndələri müasir insanla eyni növə aid olsalar da, görünüşləri bugünkü insanlarla tamamilə eyni deyildi. Xüsusilə kəllə quruluşu Homo sapiensin ilk dövrlərində təkamülün hələ davam etdiyini açıq şəkildə göstərir. Mərakeşdəki Cəbəl İrhud ərazisindən çıxarılan fosillər əsasında aparılan yeni araşdırmalar da bu keçid prosesini daha aydın göstərib.

Cəbəl İrhud ərazisində tapılan İrhud 1 fosili ilk dəfə aşkar ediləndə fərqli şəkildə şərh olunmuşdu. Mədənçilər tərəfindən 1961-ci ildə üzə çıxarılan qalıqlar uzun müddət təxminən 40 min il yaşı olan Afrika neandertalına aid edilirdi.

Lakin sonrakı illərdə həmin ərazidə yeni fosillərin və daş alətlərin aşkar edilməsi bu yanaşmanı tamamilə dəyişdi. 2017-ci ildə dərc olunan ətraflı təhlillər Cəbəl İrhud qalıqlarının təxminən 315 min il əvvəl yaşamış ən qədim Homo sapiens nümunələri arasında olduğunu göstərdi.

Bu fərdlərin üz quruluşu və diş sıraları müasir insanlarla böyük ölçüdə oxşarlıq təşkil edirdi. Bununla belə, beyin boşluğunun forması daha qədim insanabənzər növlərin xüsusiyyətlərini qoruyurdu. Ortaya çıxan mənzərə insan təkamülündə müasir üz quruluşunun bugünkü beyin formasından daha əvvəl meydana gəldiyini göstərir.

Tədqiqatçılar ilk Homo sapiens fərdlərinin görünüşünü daha yaxşı anlamaq məqsədilə müxtəlif fosil hissələrini rəqəmsal mühitdə birləşdiriblər. Bunun nəticəsində 3D kompozit kəllə modeli hazırlanıb.

Modelin böyük hissəsi İrhud 1 fosilinə əsaslanır. Üzün əsas cizgiləri və kəllə qapağının mühüm hissəsi bu fərddən götürülüb. Alt çənə İrhud 11-dən, dişlər isə İrhud 10, 21 və 22 nömrəli fosillərdən əldə edilib.

Bu hissələrin birləşdirilməsi nəticəsində yaradılan kəllənin beyin həcmi 1230 kubsantimetr hesablanıb. Bu göstərici müasir yetkin kişilərdə müşahidə olunan orta göstəriciyə uyğundur.

Daha sonra bu kompozit quruluş müasir insanın rəqəmsal üz xəritəsi ilə uyğunlaşdırılıb. Beləliklə, yumşaq toxumaların kəllə üzərindəki ehtimal olunan paylanması müəyyənləşdirilərək üzün mümkün görünüşü bərpa edilib.

İki fərqli rekonstruksiya hazırlanıb

Araşdırmanın sonunda iki fərqli üz rekonstruksiyası hazırlanıb. Onlardan biri neytral boz tonlarda təqdim edilib. Digər versiyada isə dəri rəngi və saqqal kimi ehtimal edilən detallara yer verilib.

Tədqiqatçılar ortaya çıxan görüntülərin bu günə qədər ən qədim Homo sapiens əcdadlarının görünüşünə dair hazırlanmış ən yaxın təxminlərdən biri olduğunu bildirirlər.

Bununla belə, modeli dəqiq və fərdi portret kimi qəbul etmək olmaz. Çünki istifadə edilən yumşaq toxuma qalınlığı ölçüləri müasir insanlara aid məlumatlara əsaslanır. Bundan əlavə, kəllə tək bir fərdin deyil, bir neçə fosilin hissələrinin birləşdirilməsi ilə yaradılıb.

Bu səbəbdən araşdırma ilk Homo sapiensin görünüşü ilə bağlı elmi əsaslara söykənən yanaşma təqdim etsə də, onun fiziki görünüşünün tam və dəqiq surətini ortaya qoyduğunu iddia etmir.

Aydın