İndi qərar vermə vaxtıdır

Qərb özü Zəngəzur dəhlizini açmağa vadar olunacaq

Avropa İttifaqının Ermənistandakı missiyası iki il uzadılıb. Aİ-nin Brüsseldəki səfirləri Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin Ermənistan tərəfində müşahidəçi missiyasının mandatını daha iki il müddətinə - 2027-ci il fevralın 19-dək uzatmağa razılaşıblar. Qeyd edək ki, missiyanın tərkibi və üzvlərinin sayı dəyişməz qalıb. Hazırda 165 xarici və 44 yerli müşahidəçi daxildir. 

Qərarın yaxın günlərdə Aİ XİN başçılarının toplantısında təsdiqlənməsi gözlənilir. Aİ-nin "müşahidə missiyası"nın regionda qalma müddəti rəsmi Bakının və digər region ölkələrinin razılığı alınmadan uzadılıb. Əlbəttə, Aİ-nin bu qərarı təsdiqləməsinin Azərbaycan-Ermənistan normallaşma prosesinə, ümumilikdə Cənubi Qafqaz regionunda təhlükəsizlik konstruksiyasına mənfi təsir göstərəcəyini öncədən proqnozlaşdırmaq olar. Çünki ilk başda, 2022-ci ilin oktyabrında Aİ Azərbaycanla Ermənistan arasında danışıqlarda aktiv vasitəçilik edirdi. Həmin vaxt Praqa razılaşması çərçivəsində Ermənistana 40 nəfərlik Aİ missiyasının müvəqqəti (2 aylıq) yerləşdirilməsi barədə razılıq əldə olunmuşdu. Amma həmin missiya dekabrda fəaliyyətini başa çatdırsa da, 2023-cü ilin yanvarın sonlarında Avropa İttifaqı Azərbaycanın razılığını almadan Ermənistanın Azərbaycanla sərhəd xətti boyunca Müşahidə Missiyasının yerləşdirilməsinə qərar verdi. Aİ missiyasının ilkin 40 nəfərlik heyəti 138 nəfərlik heyətlə uzunmüddətli fəaliyyətə başladı, daha sonra həmin ilin dekabrında missiya üzvlərinin sayı 209 nəfərə çatdırıldı. Kanada Aİ üzvü olmadığı halda, bu ölkənin nümayəndələri Müşahidə Missiyasına qoşuldu. Məsələ ondadır ki, missiyadan faktiki olaraq Azərbaycan əleyhinə geniş şəkildə sui-istifadə olunur. Missiyanın Azərbaycana, qonşu İran və Rusiyaya qarşı casus və kəşfiyyat şəbəkəsi kimi fəaliyyət göstərməsi ehtimalı yüksəkdir. Missiyanın tərkibinə "mülki şəxs" qismində NATO-nun və ayrı-ayrı Avropa ölkələrinin keçmiş hərbçilərini, xüsusi xidmət orqanlarının əməkdaşlarının yerləşdirilməsi bu ehtimalı qüvvətləndirir. Missiya müddətinin daha 2 il uzadılması Avropa İttifaqının regionda yerləşmək, mövcudluğunu qalıcı etmək niyyəti güddüyünü göstərir. Əgər region üçün kənar qüvvə olan Avropa İttifaqının bölgədə qalması XİN başçıları səviyyəsində təsdiqlənərsə, bu, sülh danışıqları prosesinə ağır zərbə olacaq. Çünki Prezident İlham Əliyev 17 maddədən 15-nin razılaşdırıldığını, razılaşdırılmamış iki maddədən birinin məhz xarici ölkə nümayəndələrinin iki ölkə sərhədində yerləşdirilməməsi ilə bağlı olduğunu qeyd edib. 

Bakı Politoloqlar Klubunun rəhbəri, siyasi elmlər namizədi Zaur Məmmədov "Sherg.az"a deyib ki, bu, Azərbaycanın dövlət təhlükəsizlyinə açıq-aşkar təhdiddir. Ekspertin sözlərinə görə, söhbət monitorinq adı altında çoxfunksional gedişlərdən gedir:

 "Əgər son iki ildə Aİ monitorinq missiyası kəşfiyyatçılıqla məşğul idisə, Rusiya və İranın susqunluğundan istifadə edən Qərbdəki mərkəzlər gələcək iki ildə öz səlahiyyətlərini genişləndirməyi planlaşdırırlar. Bu dəfə söhbət tamhüquqlu hərbi nümayəndəlikdən gedir. Təkcə Azərbaycanla şərti sərhədlərdə deyil, eyni zamanda, İran və Türkiyə sərhədlərində də yerləşməyi planlayırlar. Məlumata görə, avropalılar hərbi nəqliyyatdan tutmuş silahlara qədər təchiz olunacaqlar. Buraya, bu ilin yanvar ayında ABŞ-Ermənistan arasında "strateji tərəfdaşlıq" sənədində hərbi təhlükəsizliklə bağlı komponentləri və ötən ilin baharında ABŞ - Ermənistan - Aİ arasında imzalanan sənədi əlavə etsək, SOS siqnalının çalınması mütləqdir! Afrikada uğursuzluğa duçar olan Fransa, dünyada geosiyasi mövqeyini daha da genişləndirən ABŞ bu dəfə Cənubi Qafqazda strategiya ortaya qoyaraq addım-addım məqsədlərinə çatmağı qarşılarına məqsəd qoyublar. İran və Rusiyanın məlum hadisələrlə bağlı susqunluğu, Azərbaycan və Türkiyə hərbi-təhlükəsizlik paktını ( Şuşa Bəyannaməsini belə də adlandırmaq olar) aktivləşdirə bilər. Qrenlandiyaya, Panamaya, Kanadaya iddiası olanlar, Yeni Kaledoniyada, Afrikada neokolonializm siyasətini davam etdirənlər Qərbi Zəngəzurla bağlı mövzunun Azərbaycan üçün həssas olmasını başa düşməlidirlər. Hətta Zəngəzur olmasa belə. Torpaqları onillərdir işğal edən və qonşusuna ərazi iddiası olan dövlətin sərhədlərinə və ordusuna təminat vermək Azərbaycan üçün böyük çağırışdır. Əgər sabah ölkəmizə qarşı hərbi koalisiya formalaşarsa, nə baş verəcək? Beləliklə, indi qərar vaxtıdır. Regional dövlətlər qərar vermədikləri təqdirdə mövqe nümayiş etdirmiş olacaqlar. Ermənistan baş naziri yazıq obrazında məkrli planlarını həyata keçirmək niyyətindədir. Lakin baş verənlərə göz yumulması bir halda mümkündür. Mehri şəhəri dəhliz elan edilir və Naxçıvanla Azərbaycanın əsas hissəsi arasında qovşaqda heç bir maneə olmur. Əgər N.Paşinyan 40 km-i faktiki olaraq Azərbaycanın himayəsinə verərsə, ən azından 9 000 kv km ərazini qoruya bilər. Qərb özü Zəngəzur dəhlizini açmağa vadar olunacaq".