İnflyasiya fürsət gözləyir TƏHLİL

İl başlayandan bu rəqəmin hər ay artdığı qeydə alınırdı. Söhbət illik inflyasiya səviyyəsindən gedir. Bu göstərici yanvarda 5,4%, fevralda 5,5%, martda 5,9%, apreldə və mayda isə 6,3% olmaqla yalnız mayın yekununa görə sabit qalmışdı. İyunda isə təkrar edirəm, 106% təşkil etmişdi.
2025-ci ilin yanvar-iyul aylarında istehlak qiymətləri indeksi əvvəlki ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 105,8%, o cümlədən qida məhsulları, içkilər və tütün məmulatları üzrə 106,6%, qeyri-qida malları üzrə 102,6%, əhaliyə göstərilən ödənişli xidmətlər üzrəsə 107,3 % səviyyəsində qeydə alınmışdı. İyunda illik inflyasiya səviyyəsinin 0.3% azalması, orta illik inflyasiyanın isə sabit qalması heç də ölkədə qiymətlərin yüksəlişinin dayandığı - bahalaşmanın səngidiyi anlamına gəlmirdi.
Məsələ ondadır ki, səngiməyə baxmayaraq, keçən illə müqayisədə inflyasiya əslində bu ilin ötən dövrü ərzində yüksək olub. 2018-2021-ci illər ərzində ölkə üzrə qiymət artımının səviyyəsi 10%-i keçmədiyi halda, 2022-ci ildə bu rəqəm birdən-birə 14%-ə yaxınlaşmış, 2023-cü ildə 8.8%, ötən il isə 5%-ə yaxın təşkil etmişdi. Yəni, ötən iki il ərzində - 2023-2024-cü illərdə proses zəifləmişdi. Lakin qeyd etdiyim kimi, bu ilin əvvəlindən temp yenidən artdı. Özü də bu proses iqtisadi artımın zəifləməsi fonunda baş verdi.
Bunu əsasən üç amil şərtləndirir. Birincisi, hökumətin cari ilin əvvəlindən etibarən növbəti, yəni 2019-cu ildən bəri həyata keçirilməkdə olan sayca 5-ci sosial islahat paketinə start verməsi; ikincisi, dövlət tərəfindən tənzimlənən bir sıra tariflərin cüzi də olsa artırılması; üçüncüsü isə bu il ölkəyə idxalın daha da çoxalması.
Bəs, bunlardan ən güclü rola malik olanı hansıdır? Sözsüz ki, üçüncüsü... Yəni ölkəyə idxalın artması faktoru. Həmişə qeyd etmişəm və yenə təkrarlayıram ki, ölkədə inflyasiyaya əsas təsir və təzyiq amilləri kənar vasitələr sayılır. Kommunal xidmətlərin bahalaşdırılması, hətta maaş və pensiya artımları da ciddi amil hesab edilmir.
Neftə görə xarici ticarətimizdə azalma fonunda ərzaq idxalının genişlənməsi müəyyən fəsadlar yaradır. Səbəb daxili bazarımızın zəruri istehlak malları üzrə idxaldan asılı vəziyyətdə olmasıdır. İnflyasiya da ən çox məhz bunun təsirilə alovlanır. AMB uçot dərəcəsinə dair qəbul etdiyi qərarlara dair izahatlarında da dolayı yolla hər dəfə buna işarə edir.
2025-ci ilin yanvar-avqust aylarında ölkədə inflyasiya 5,6% təşkil edib. İstehlak qiymətləri qida məhsulları, içkilər və tütün məmulatları üzrə 6,6%, qeyri-qida məhsulları üzrə 2,6%, əhaliyə göstərilmiş ödənişli xidmətlər üzrə 6,9% artıb. Ümumiyyətlə, avqustda istehlak qiymətləri əvvəlki aya nisbətən 0,4% qalxıb.
Ölkədə istehlak qiymətləri indeksinin artım tempinin ilin ortasına doğru səngiməsi fonunda ikinci yarıda yenə sürət götürmək istəyi hiss olundu. Düzdür, bu, hələ ki ciddi deyil. Lakin qiymətlərin sabit qalmasına zəmin yaradan ən mühüm amillərdən olan mövsümi şərait artıq arxada qalıb. Odur ki, inflyasiya tempində sabitlik pozula bilər.
Bu səbəbdən də, AMB tərəfindən 2024-cü ilin mayından etibarən qəbul edilən qərarlar əsasında 7,25% səviyyəsində saxlanılan uçot dərəcəsinin cari ilin iyulunda 0,25 faiz-bənd azaldılaraq müəyyən olunan 7% həddi növbəti qərar zamanı yenə qaldırıla bilər.

Pərviz Heydərov
Azvision.az üçün