İnsanlar niyə yaşa dolduqca vaxtın sürətlə keçdiyini hiss edir?

Bir çox insanın diqqətini çəkən maraqlı bir hiss var: uşaqlıqda bir yay tətili sonsuz görünürdüsə, yaş artdıqca illər sanki göz qırpımında keçir. Xüsusilə 30, 40 və 50 yaşdan sonra insanların əksəriyyəti vaxtın əvvəlkindən daha sürətli axdığını hiss etdiklərini bildirirlər. Maraqlıdır ki, alimlər bu hissin sadəcə təsəvvür olmadığını, insan beyninin zaman qavrayışı ilə bağlı olduğunu deyirlər.

Azpost.info bildirir ki, psixoloqların fikrincə, vaxtın sürətli keçməsi hissinin əsas səbəblərindən biri həyatın müxtəlif dövrlərində yeni təcrübələrin sayının dəyişməsidir. Uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə insan demək olar ki, hər gün yeni hadisələr, yeni insanlar və yeni biliklərlə qarşılaşır. Beyin bu məlumatları emal etmək üçün daha çox fəaliyyət göstərir və nəticədə həmin dövr xatirələrdə daha uzun görünür.

Yetkin yaşlarda isə həyat daha sabit və təkrarlanan xarakter almağa başlayır. İnsan eyni işə gedir, eyni marşrutlardan istifadə edir və gündəlik həyat müəyyən rutinlər üzərində qurulur. Beyin yeni məlumatları daha az qəbul etdiyindən zaman daha sürətli keçirmiş kimi görünür.

Alimlərin irəli sürdüyü digər maraqlı nəzəriyyə isə “nisbi zaman” anlayışı ilə bağlıdır. Məsələn, 10 yaşlı uşaq üçün bir il onun həyatının 10 faizini təşkil edir. Lakin 50 yaşlı insan üçün eyni müddət həyatının cəmi 2 faizidir. Bu səbəbdən yaş artdıqca hər yeni il əvvəlkilərlə müqayisədə daha qısa hiss olunur.

Nevroloqlar bildirirlər ki, insan beynində zamanın ölçülməsi üçün xüsusi bir “saat” yoxdur. Beyin zamanı ətraf mühitdən aldığı məlumatların miqdarına və müxtəlifliyinə əsasən qiymətləndirir. Yeni və maraqlı hadisələr zamanı insan daha çox detal yadda saxlayır. Sonradan həmin xatirələrə baxarkən həmin dövr daha uzun görünür.

Məhz buna görə də insanların çoxu uşaqlıq illərini xatırlayarkən həmin dövrün çox uzun sürdüyünü düşünür. Halbuki təqvim baxımından həmin müddət indiki illərlə eynidir.

Araşdırmalar göstərir ki, texnologiyalar da zaman qavrayışına təsir edir. Smartfonlar, sosial şəbəkələr və rəqəmsal platformalar insanların diqqətini daim məşğul saxlayır. İnsan saatlarla telefon istifadə etsə də, bunun necə keçdiyini hiss etmir. Bu isə günlərin və həftələrin daha sürətli keçməsi hissini gücləndirir.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, vaxtın daha yavaş keçməsini hiss etmək istəyən insanlar həyatlarına yeniliklər daxil etməlidirlər. Yeni hobbilər əldə etmək, fərqli ölkələrə səyahət etmək, yeni dillər öyrənmək və ya gündəlik rutini dəyişmək beynin daha çox məlumat emal etməsinə kömək edir.

Psixoloqların sözlərinə görə, insan nə qədər çox yeni təcrübə yaşayırsa, həmin dövr sonradan xatirələrdə bir o qədər zəngin görünür. Bu da zamanın daha dolğun və uzun hiss edilməsinə səbəb olur.

Nəticədə alimlər belə qənaətə gəlirlər ki, yaşlandıqca vaxtın sürətlə keçməsi təqvimin deyil, beynimizin zamanla bağlı məlumatları necə emal etməsinin nəticəsidir. Vaxt əslində eyni sürətlə axır, dəyişən isə onu necə hiss etdiyimizdir.

AzPost.az

Paylaş