İntellektual cəsarətin və mədəni polemikanın siması Susan Sontaqı niyə mübahisəli fiqur hesab edirdilər?

Bu gün görkəmli amerikalı yazıçı, essesist, tənqidçi Susan Sontaqın doğum günüdür.

Kulis.az xarici mətbuata istinadən onun həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.

XX əsrin ikinci yarısında Qərb mədəniyyətinin ən təsirli düşüncə adamlarından biri olan Susan Sontaq yazıçı, esseist, rejissor və ictimai intellektual kimi ədəbiyyatla fəlsəfə, incəsənətlə siyasət arasında körpü qurdu.

Onun irsi bu gün də mədəni debatların mərkəzində qalır.

Susan Sontaq 1933-cü ildə ABŞ-da doğulub. Erkən yaşlarından oxumağa və intellektual mübahisələrə maraq göstərib.

Çikaqo Universitetində təhsil aldığı dövrdə klassik fəlsəfə, ədəbiyyat və estetik nəzəriyyə ilə yaxından tanış olub.

Bu çoxşaxəli təhsil onun sonrakı yaradıcılığının əsas intellektual xəritəsini formalaşdırdı.

Sontaqı dünya miqyasında tanıdan əsas janr esse oldu. Onun yazıları sadəcə ədəbi təhlil deyil, mədəniyyətin özünə yönəlmiş tənqidi baxış idi.
Ən məşhur esselərindən biri olan “Şərhə qarşı” sənətin həddindən artıq şərh edilməsinə etiraz edir və oxucunu əsərlə birbaşa əlaqəyə çağırırdı.

“Fotoqrafiya haqqında” kitabında isə görüntünün gücü, yaddaş və etik məsuliyyət kimi mövzular müasir cəmiyyət kontekstində analiz olunur.

Esseist kimi şöhrət qazansa da, Sontaq roman janrında da mühüm əsərlər yaradıb.
“Vulkan aşiqi” tarixi-fəlsəfi roman kimi ehtiras, bilik və güc münasibətlərini araşdırır.
“Amerikada” romanı isə mədəni kimlik, miqrasiya və uğur mifini sorğulayaraq Milli Kitab Mükafatına layiq görülüb.

Susan Sontaq üçün intellektual olmaq ictimai məsuliyyətdən kənar deyildi.

O, Vyetnam müharibəsindən Balkan münaqişələrinə qədər bir çox qlobal hadisələrdə açıq mövqenümayiş etdirib.
1990-cı illərdə mühasirədə olan Sarayevoda Samuel Bekketin “Qodonun intizarında” əsərini səhnələşdirməsi sənətin müharibəyə qarşı müqavimət forması kimi təqdimatı mədəniyyət tarixində simvolik hadisəyə çevrildi.

Sontaq incəsənətin həm estetik, həm də etik ölçüsünü ön plana çəkirdi.

Onun fikrincə, sənət yalnız “gözəl” olmaqla kifayətlənməməli, düşünməyə və narahat etməyə də qadir olmalıdır.

Bu yanaşma onu zaman-zaman mübahisəli fiqura çevirsə də, təsir gücünü daha da artırdı.

2004-cü ildə vəfat etməsinə baxmayaraq, Susan Sontaqın ideyaları bu gün də aktualdır.

Media manipulyasiyası, görüntü bolluğu, müharibənin estetikləşdirilməsi kimi mövzular onun yazılarında indiki dövr üçün də dəqiq diaqnoz kimi səslənir.

Susan Sontaq sadəcə yazıçı deyil, düşünməyə məcbur edən mədəni fenomen idi.

Onun həyatı və yaradıcılığı mədəniyyət saytları üçün yalnız bioqrafik material yox, oxucunu intellektual dialoqa dəvət edən canlı mənbədir.

Sontaq bu gün də hər oxunuşda yenidən mübahisə yaradır.