İordaniya İsrailə qarşı ritorikanı sərtləşdirir...

Ammanın hesablamalarında nə dəyişib? Əmman İsrail siyasətinə yalnız İsrail-Fələstin münaqişəsində bir məsələ kimi deyil, həm də...

...İordaniya kralı II Abdullahın BMT Baş Assambleyasındakı çıxışı Əmmanın İsrailə qarşı ritorikasında əhəmiyyətli bir dəyişiklik olduğunu göstərdi. Ənənəvi diplomatik xəbərdarlıqlarla yanaşı, İordaniya monarxı beynəlxalq ictimaiyyəti praktik təzyiq tədbirlərini - sanksiyalar, aktivlərin dondurulması, məhdudiyyətlər və İsrailin diplomatik təcridini nəzərdən keçirməyə çağırdı. Onun çıxışı Qərb Şəriyəsində və Suriyanın cənubundakı hadisələrə, eləcə də su təhlükəsizliyi məsələlərinə yönəlmişdi.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, II Abdullah ölkənin şimal və qərb sərhədləri boyunca baş verən hadisələri birbaşa İordaniyanın milli təhlükəsizliyi ilə əlaqələndirib.

İordaniyanın “Qırmızı xətti”...

...Əmman üçün əsas məsələlərdən biri fələstinlilərin Qərb Sahilindən İordaniyaya mümkün köçürülməsidir.

“Əl-Cəzirə Net”-in İordaniya hökumət strukturlarındakı mənbələrinə görə, bu məsələ kralın sədrliyi ilə keçirilən və baş nazirin, ölkənin xarici siyasət və təhlükəsizlik qurumlarının rəhbərlərinin qatıldığı Siyasət Şurasının iclaslarında müzakirə olunub.

Əmman fələstinlilərin İordaniyaya məcburi köçürülməsi ilə bağlı hər hansı bir ssenarini qəti şəkildə rədd edir. Krallıq daxilində onlar üçün qəbul mərkəzlərinin yaradılması da nəzərdən keçirilmir.

İordaniya mənbələri bu məsələni "qırmızı xətt" adlandırırlar. Onların fikrincə, fələstinlilərin İordaniyaya məcburi köçürülməsi "müharibə elanı" hesab edilə bilər.

İki təhdid: Qərb sahili və cənub...

İordaniya analitikləri Əmmanın ritorikasındakı dəyişikliyi iki sahə ilə əlaqələndirirlər.

Birincisi, İordaniyanın Fələstin əhalisinin mümkün genişmiqyaslı köçkünlüyündən qorxduğu Qərb Sahili.

İkincisi, vəziyyətin krallıq üçün yeni təhdidlər yarada biləcəyi cənubi Suriya.

Siyasi analitik Fəhd əl-Heytan hesab edir ki, İsrailin Qərb Sahili və cənubi Suriyadakı siyasəti İordaniyanın milli təhlükəsizliyi üçün əsas təhdidə çevrilib.

Onun sözlərinə görə, Əmman da getdikcə Qərb Sahilinin mümkün ilhaqına qarşı Amerikanın açıqlamalarına getdikcə daha az etibar edir.

Ekspertin fikrincə, İordaniya tərəfi beynəlxalq ictimaiyyətin İsraili çəkindirmək üçün konkret mexanizmlər təqdim etməsini gözləyir.

Suriyadakı vəziyyətlə bağlı narahatlıqlar...

İordaniyalı analitik Maher Əbu Tair hesab edir ki, Suriya ilə cənub sərhədi Əmman üçün ikinci potensial təhlükə cəbhəsi yaradır.

Onun sözlərinə görə, İordaniya Suriyanın cənubunda yeni qaynar nöqtələrin yaranmasından qorxur ki, bu da krallığa əlavə qaçqın axınına səbəb ola bilər.

Bundan əlavə, su ehtiyatları üzərində nəzarət, narkotik qaçaqmalçılığı və regionda coğrafi dəyişikliklər potensialı təhlükə altındadır.

Əbu Tair həmçinin İsrail siyasətini İordaniya ilə Suriya arasında bir növ coğrafi maneənin yaradılması ilə bağlı narahatlıqlarla əlaqələndirir.

Su təhlükəsizliyi milli təhlükəsizlik məsələsinə çevrilir...

…Ammanın yeni ritorikasında su xüsusi yer tutur. Su ehtiyatları üzrə ekspert Dureid Mahasna qeyd edir ki, İordaniya üçün su məsələsi uzun müddətdir ki, yalnız əhalinin təminatı məsələsi olmaqdan çıxıb. Bu, milli təhlükəsizliyin əsas elementinə çevrilib. Su ehtiyatlarının və region üçün vacib olan obyektlərin yerləşdiyi cənubi Suriyadakı hadisələr xüsusilə əhəmiyyətlidir. İordaniya bu sahədə Dəməşqlə əməkdaşlığı bərpa etməyə ümid edirdi, lakin cənubi Suriyadakı hərbi vəziyyət yeni risklər yaradır.

Su da İordaniya-İsrail münasibətlərində həssas məsələ olaraq qalır. Razılaşdırılmış təchizatların mümkün azalması və ya su ehtiyatlarından təzyiq vasitəsi kimi istifadə Əmmanın strateji hesablamalarına birbaşa təsir göstərir.

Diplomatik qınaqdan konkret tədbirlər tələblərinə qədər…

İordaniyanın mövqeyindəki əsas dəyişiklik təkcə ritorikanın sərtləşməsi deyil, həm də ənənəvi qınaq çağırışlarından konkret beynəlxalq tədbirlər tələblərinə keçiddir.

II Abdullah bildirib ki, beynəlxalq ictimaiyyətin İsrailə təsir etmək üçün vasitələri var - sanksiyalardan və aktivlərin dondurulmasından tutmuş məhdudiyyətlərə və diplomatik təcridə qədər.

Beləliklə, Əmman İsrail siyasətinə yalnız İsrail-Fələstin münaqişəsində bir məsələ kimi deyil, həm də İordaniyanın təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edən bir amil kimi yanaşmağa hazır olduğunu nümayiş etdirir.

Bu fonda İordaniyalı ekspertlər Əmman və İsrail arasında siyasi və diplomatik gərginliyin daha da artacağını gözləyirlər. Qərb Sahilində və Suriyanın cənubundakı hadisələr, eləcə də su ehtiyatları məsələsi bu qarşıdurmada xüsusi rol oynaya bilər.

Əli Babayev