İran Cənubi Qafqazda HƏRƏKƏTƏ KEÇDİ KONKRET

İranda Cənubi Qafqazda həyata keçirilən “Beynəlxalq sülh və rifah naminə Tramp Marşrutu” (TRIPP) layihəsi və onun ABŞ-ın təhlükəsizlik siyasəti baxımından gələcək istifadəsi ilə bağlı növbəti dəfə narahatlıq ifadə olunur. ABŞ və Ermənistan xarici siyasət qurumlarının birgə bəyanatından da məlum olub ki, Vaşinqton ABŞ–Ermənistan birgə müəssisəsi olan TRIPP Development Company-də nəzarət paketini əldə edib.

KONKRET.az xəbər verir ki, ABŞ tərəfi bu kommunikasiya layihəsini Cənubi Qafqazda sülhün möhkəmləndirilməsi, ticarətin genişləndirilməsi və tədarük zəncirlərinin dayanıqlığının artırılması üçün mühüm alət kimi təqdim edir. Eyni zamanda, təşəbbüs ABŞ şirkətləri üçün yeni investisiya və biznes imkanları yaradır, Avropa ilə Asiya arasında alternativ ticarət marşrutlarının formalaşmasına şərait yaradır.

Bu proseslər fonunda İranda ictimai-siyasi vəziyyət gərgin olaraq qalır. Ölkə etiraz aksiyaları ilə əhatə olunub və Vaşinqton dəfələrlə Tehrana xəbərdarlıq edərək, etirazçılara qarşı sərt tədbirlərin tətbiq ediləcəyi təqdirdə müdaxilə olunacağını bəyan edib.

ABŞ-lı analitik və publisist Samson Katzman prfosesləri şərh edərək bildirib ki, TRIPP-i tərəddüdsüz “sülh layihəsi” adlandırmaq olar:

“Bu layihə 2025-ci ilin avqustunda Tramp administrasiyasının vasitəçiliyi ilə Ermənistan və Azərbaycan arasında əldə olunmuş sülh razılaşmalarının nəticəsi olaraq yaranıb. Cənubi Qafqazda davamlı və uzunmüddətli sülh TRIPP-in reallaşması və uğuru üçün kritik əhəmiyyət daşıyır. ABŞ-ın bu layihədə marağı olduqca böyükdür”.

Katzman bildirir ki, İranın TRIPP-ə mənfi reaksiyası gözlənilən idi:

“Layihə regionun geosiyasətini dəyişir, qüvvələr balansını pozur və İranın sərhədləri yaxınlığında təsir imkanlarını zəiflədir”.

Onun fikrincə, Tehranda TRIPP yalnız iqtisadi təşəbbüs kimi deyil, həm də ABŞ-ın regionda təsirini gücləndirən vasitə kimi dəyərləndirilir:

“İran tərəfi həm Rusiya–İran marşrutlarını kənardan keçən yeni nəqliyyat infrastrukturundan, həm də Vaşinqtonun bölgədə daimi mövcudluğundan narahatdır”.

Analitik İranın hazırda layihəyə real maneə törətmək imkanlarına da toxunub:

“Ölkə daxilində və ətrafında mövcud vəziyyəti nəzərə alsaq, güc ssenarisi inandırıcı görünmür”.

Onun qənaətincə, İranın reaksiyası daha çox diplomatik ritorika və regional vasitəçilər üzərindən təzyiqlərlə məhdudlaşacaq:

“Vasitəçilər İranın illərdir formalaşdırdığı ucuz, dolayı və inkar oluna bilən üslubdur. Ermənistan təzyiq nöqtəsi kimi, Rusiya taktiki müttəfiq qismində, Türkiyə isə bir tərəfdən Azərbaycanın müttəfiqi olsa da, digər tərəfdən ABŞ-ın bölgədə dominant olmasını istəməyən aktor kimi çıxış edə bilər”.

Katzman vurğulayıb ki, iqtisadiyyatı çökməkdə olan və daxili etirazlarla üzləşən İran üçün ABŞ-la açıq qarşıdurma həddən artıq risklidir:

“İran rəhbərliyi indi ciddi addımlara getməyəcək”.

Sonda ekspert qeyd edib ki, TRIPP gücləndikcə və real iqtisadi layihəyə çevrildikcə, İranın sərt reaksiya üçün əsasları daha da azalacaq.

Müşviq Tofiqoğlu
KONKRET.az