İran əks hücuma keçdi: Avropanı qarışdıran qərar Yarış başlayır

İranlı deputat Hüseyn Əli Hacı-Dəliqani parlamentin Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqavilədən çıxmaq planını hazırlamağa başladığını açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, plan avqustun 29-da deputatların müzakirəsinə təqdim ediləcək, gələn həftə isə təsdiqlənməsi gözlənilir.

Tehran hesab edir ki, bu addım Böyük Britaniya, Fransa və Almaniyanın İranın nüvə proqramına qarşı BMT sanksiyalarının bərpası təşəbbüsünə cavabdır.

İranın planı təsdiqləməsi ölkə üçün nə kimi nəticələr doğuracaq?

Globalinfo.az-a danışan siyasi şərhçi Elmir Səftərov deyib ki, İranın Qərblə münasibətlərinin ən aşağı səviyyəyə çatdığı bir vaxtda, Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqavilədən çıxmağı planlaşdırması, dünyada paradiqma dəyişikliyinə doğru real addımlar atmasından xəbər verir:

“Bu ideya Tehrana qarşı həyata keçirilən təzyiqlər fonunda Avropaya və ABŞ-a xəbərdarlıq, eyni zamanda beynəlxalq aləmdə İranın sərt reaksiyalara hazır olduğu mesajıdır. Belə bir qərar nüvə silahının reallaşması yönündə iddialı addımdır, İranda nüvə proqramı ilə bağlı artıq həssas dövrlərin başladığını deməyə əsas verir.

Tehran rəsmiləri mütəmadi şəkildə ölkəyə beynəlxalq təzyiqlərin gücləndiriləcəyi təqdirdə sözügedən müqavilədən çıxacaqlarını bildirirlər. Təzyiqlərin artdığı zamanda – cari ilin iyulun 2-də İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi ilə əməkdaşlığı dayandıran qanunu imzalaması da bu baxımdan diqqətçəkən hadisədir.

Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, ABŞ və digər Qərb dairələri isə hesab edir ki, İranın Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqavilədən çıxması beynəlxalq təhlükəsizliyə ciddi hədə-qorxu yaratmaqla yanaşı, presedent təşkil edir. Bu səbəbdən də BMT Təhlükəsizlik Şurasının üzvü olan ölkələr arasında İranın nüvə proqramına dair qətnamə layihəsi barədə müəyyən fikir ayrılığı olsa da, onlar BMT qərarlarının yerinə yetirilməməsinə görə İrana sanksiyalar tətbiq olunması barədə qərar qəbul etmək niyyətini açıqlayırlar. Onlar bununla İranın beynəlxalq sistemdəki mövqeyinə geniş təsir göstərmək istəyirlər”.

Elmir Səftərov

Siyasi şərhçi bildirib ki, İranın Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqavilədən çıxması müqavilənin 10-cu maddəsinə əsasən mümkündür:

“Lakin bu müqavilədən çıxmağın geniş nəticələri var, Tehrana siyasi və hüquqi təzyiqlər yaradacaq.

Birincisi, beynəlxalq ictimaiyyət İranın belə bir addımını nüvə proqramının hərbi varianta doğru getdiyinə işarə kimi qiymətləndirərək, Tehrana qarşı geniş konsensus yaradacaq. Bu da ölkənin daha geniş anlamda sanksiyalar və beynəlxalq təcridlə üzləşməsinə səbəb olacaq.

Bu addım həmçinin Yaxın Şərqdə dövlətlər arasında nüvə silahı yarışına da səbəb ola və regionda balans yaratmaq məqsədilə digər ölkələrdə öz nüvə proqramlarını gücləndirməyə maraq oyada bilər.

Təbii ki, rəsmi olmasa da, İranın Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqavilədən çıxmaq niyyətinin Qərbə qarşı diplomatik gediş, yəni çəkindirmə üçün təzyiq vasitəsi kimi də dəyərləndirilməsi də mümkündür. Çünki müqavilədən çıxmaq İranın nüvə proqramında oynaya biləcəyi təhlükəli kartlardan biridir. Tehran bu gedişlə Qərbdə qorxu yaradaraq, özünə qarşı yönələn ciddi sanksiyaları zəiflətməyə və sərfəli danışıqlara ümid edə bilər”.

Safura Bənnayeva
Globalinfo.az