İran müharibəsi Tramp və Netanyahunu necə birləşdirdi və necə ayırdı?

ABŞ Prezidenti Donald Tramp ilə İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu arasında yeni prezidentlik dövrünün əvvəlində son dərəcə sıx və koordinasiyalı şəkildə təsvir edilən münasibətlər, son aylarda İranın da cəlb olunduğu müharibə və Vaşinqton-Tehran atəşkəs sazişi fonunda nəzərəçarpacaq dərəcədə gərginləşib.
Bizim.Media xəbər verir ki, bu barədə "CBS News" telekanalı məlumat yayıb.
Tərəflər ilkin mərhələdə İrana qarşı birgə hərbi kampaniya zamanı strateji tərəfdaşlıq və Tehranın nüvə silahı əldə etməsinə imkan verməmək kimi ümumi məqsədlər çərçivəsində sıx əməliyyat koordinasiyası ilə hərəkət edirdilər. Bu dövrdə liderlərin ritorikası pozitiv idi və İsrail regional əməliyyatda əsas müttəfiq kimi görünürdü.
 

Lakin münaqişənin uzanması və ABŞ-nin İrandan gələn neft marşrutlarını (xüsusilə Hörmüz boğazını) sabitləşdirmək, eləcə də atəşkəs rejimi bərqərar etmək üçün paralel diplomatik təşəbbüslərə başlaması tərəflər arasında prioritet fərqlərini ortaya çıxarıb.

Vaşinqton daxili siyasi faktorlar və enerji resurslarının qiymətinin artması qorxusundan eskalasiyanı məhdudlaşdırmağa və siyasi-diplomatik çıxış yolu axtarmağa meyil etməyə başlayıb. İsrail isə əksinə, İrana və onun regiondakı proksi qüvvələrinə, o cümlədən Livandakı "Hizbullah" hərəkatına qarşı hərbi təzyiqi davam etdirmək xəttini seçib.
Münasibətlərdə ən həssas qırılma nöqtəsi İsrailin Beyruta endirdiyi aviazərbə olub. ABŞ tərəfinin məlumatına görə, bu zərbə məhz İranla danışıqların son mərhələyə getdiyi bir vaxtda baş verib və diplomatik prosesi pozulmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qoyub.
 

Mənbələrin bildirdiyinə görə, bu insidentdən sonra bağlı qapılar arxasında Trampın Netanyahunun ünvanına kəskin və sərt ifadələr işlətdiyi, İsrail rəhbərliyinin addımlarının ümumi sülh prosesini təhlükəyə atdığını dediyi qeyd olunur.

Buna baxmayaraq, Vaşinqton və Qüds (Qüds/Təl-Əviv) arasındakı qarşılıqlı əlaqə ikitərəfli xarakter daşıyır. ABŞ hələ də İsrailə hərbi və kəşfiyyat dəstəyini məhdudlaşdırmır, lakin birtərəfli addımlardan qaçmağı tələb edir.
İsrail tərəfi isə öz növbəsində bəyan edir ki, hərbi əməliyyatları xarici diplomatik razılaşmalara görə tənzimləmək məcburiyyətində deyil.
Analitiklər hesab edirlər ki, mövcud vəziyyət müttəfiqliyin tamamilə qırılması demək deyil. Bu, sadəcə sinxron fəaliyyətdən "koordinasiyalı fikir ayrılığı" modelinə keçiddir — yəni tərəflər müttəfiq olaraq qalır, lakin taktiki qərarlarda və zamanlama prioritetlərində getdikcə daha çox ayrılırlar. Bu konfiqurasiyanın əsas sınağı isə Livandakı vəziyyət və ABŞ-İran memorandumunun gələcək taleyi olacaq.
Bizim.Media