İran nə qədər dözəcək, İsrailin planı nədir? ŞƏRH

“İran-İsrail savaşının ömrü, əgər digər dövlətlər qoşulmasa bir həftəni keçməyəcək. Çünki hər iki tərəfin bəlli resursu var”.

Bu fikirləri siyasi şərhçi Fikrət Fəraməzoğlu Tribunainfo.az-a İran-İsrail münaqişəsini şərh edərkən deyib.

O bildirib ki, İran və İsrail uzunmüddətli müharibə aparmaq imkanı yoxdur. “Düzdür, hər iki ölkə müəyyən silahların istehsalçılarıdır. Lakin kənar dəstək olmadan, uzunmüddətli şiddətli savaş apara bilməzlər. İndiki məqamda İranın imkanları daha da məhduddur. Sanksiya altında olduğundan bir çox texniki vasitələrə əli çatmır. İsrail isə bu dəstəyi ABŞ və Avropadan ala bilər. Avropanın başı Ukrayna savaşına qarışdığından silah yardımı edə bilməyəcək. ABŞ-da bir müddətə qədər dəstəyini verə bilər”.

Fəraməzoğlu hesab edir ki, iki ölkə arasında savaş başa çatsa da, qarşılıqlı təxribatlar davam edəcək. “Bura terror aktları, sabotajlar və sairə daxildir. Hər ikisinin bu sahədə yetərli qədər təcrübələri var”.

Siyasi şərhçi qeyd edib ki, İran və İsrail arasında quru döyüşlərin olma ehtimalı yoxdur. “Quru döyüşləri olmayacaq. İranın ərazisində nəticəli əməliyyatlar keçirmək üçün minimum 4 milyon əsgər lazımdır. İsrailin, hətta ABŞ-ın belə bu qədər resursu yoxdur. Həmçinin heç kim, böyük itkilərə səbəb olacaq belə addım atmayacaq”.

O vurğulayıb ki, İsrail faktiki olaraq mülki əhalini vurmur. “Böyük ehtimalla da vurmayacaq. Çünki bu planlarının pozulmasına gətirib çıxaracaq. Əgər İran şəhərləri Qəzzadakı kimi bombalanarsa, müxalif olanlar da molla rejiminə dəstək verəcək”.

Onun sözlərinə görə, İsrailin strateji hədəflərindən biri İranın daxilində etirazlara səbəb olmaqdır. “Yəni, İsrail bununla ölkə içində narazı qüvvələri ayağa qaldırıb, onların əli ilə rejimi devirmək fikrindədir. Bunun üçün də mülki əhaliyə qarşı yönəlik addım atmayacaq. Əgər atarsa, bu uzun illərdən bəri hazırlanmış planın pozulmasına səbəb olacaq”.

Fəraməzoğlu deyir ki,  İsrail və müttəfiqləri savaşın ardından İranın içində kütləvi etirazların başlaması üçün bütün addımları atacaq. “Artıq bunun ilkin elementləri diqqəti çəkməyə başlayıb. Sosial şəbəkələrdə İran hakimiyyətinə qarşı çağırışlar getdikcə çoxalır. Müharibənin nəticəsindən asılı olaraq, iranlıların etiraza qalxıb, qaqlxmayacağı da bəlirlənəcək”.

Siyasi şərhçi İrandan böyük qaçqın kütlələrinin qonşu ölkələrə aqxışacağı barədə fikirləri də qəbul etmir. O hesab edir ki, bunun üçün zəmin yoxdur. “İrandan qaçqın ordusu gəlməyəcək. İran əhalisi ölkə içində miqrasiya edəcək, amma xarici ölkələrə üz tutmayacaq. Qaçqın ordusunun yaranması üçün faktiki olaraq, zəmin yoxdur”.

Türkiyə sərhəddində minlərlə iranlının toplaşaraq, qardaş ölkəyə keçməsi məsələsinə gəlincə, Fəraməzoğlu deyib ki, bu, qaçqın anlamına gələn məsələ deyil. “O adamların böyük qisminin Türkiyədə evləri var. Onlar sadəcə, mövcud təhlükəni nəzərə alaraq, öz maddi imkanları ilə birlikdə ölkəni müvəqqəti tərk edirlər. Müharibə başa çatdıqdan sonra gedir dönəcəklər. Yəni, bu adamları Suriyadan qaçanlarla eyniləşdirmək olmaz”.

Siyasi şərhçi yekunda İran-İsrail savaşının Güney Azərbaycanın ayrılmasına səbəb olub-olmayacağı məsələsinə də rəy bildirib. “Belə fikirlər çoxdan var. Lakin əsaslandırılmış deyil. Əgər kimsə ümid edirsə ki, bu proses Güney Azərbaycanın ayrılması və müstəqil olmasına səbəb olacaq, ciddi yanılır. Dünyanın böyük gücləri bölgədə 90 milyonluq Türkiyədən sonra ikinci 50 milyonluq bir türk dövlətinin yaranmasına imkan verməz. Həmçinin dünya üçün vacib olan çox ciddi logistikanın türk dövlətlərinin nəzarətində olmasına razılaşmaz”.

Fərda Uğur