İran və İsrail Putinin vasitəçiliyi ilə gizli mesajlaşıb?

Rusiya Prezidenti Vladimir Putin son günlər həm İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu, həm də İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla telefon danışığı aparıb.

BAKU.WS-in məlumatına görə, Kreml bu təmasların əsas mövzusunun İranda davam edən gərginlik və ümumilikdə Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik vəziyyəti olduğunu açıqlayıb.

Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov bildirib ki, Putin günün böyük hissəsini məhz İran ətrafında yaranmış vəziyyətə həsr edib. Onun sözlərinə görə, regionda vəziyyət son dərəcə gərgindir və Rusiya bu gərginliyin azalması üçün siyasi-diplomatik səylərini davam etdirir.

Kremlin rəsmi məlumatına əsasən, Vladimir Putin Netanyahu ilə söhbətində Yaxın Şərqdə sabitliyin təmin olunması üçün diplomatik addımların gücləndirilməsinin vacibliyini vurğulayıb və Moskvanın bütün maraqlı tərəflərin iştirakı ilə dialoqa vasitəçilik etməyə hazır olduğunu bildirib. Tərəflər müxtəlif səviyyələrdə təmasların davam etdirilməsi barədə razılığa gəliblər.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian isə Putinlə telefon danışığında ölkəsində baş verən etiraz aksiyaları və bu aksiyaların yatırılması istiqamətində görülən tədbirlər barədə məlumat verib. Danışıqlar zamanı tərəflər İran ətrafında və regionda yaranmış gərginliyin yalnız siyasi-diplomatik yollarla həll olunmasının vacibliyini vurğulayıblar.

Eyni zamanda, Putin və Pezeşkian Rusiya–İran strateji tərəfdaşlığının daha da möhkəmləndirilməsi və birgə iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi niyyətini təsdiqləyiblər.

Rusiya Dövlət Dumasında da bu təmaslar təəccüblə qarşılanmayıb. Beynəlxalq məsələlər komitəsi sədrinin birinci müavini Aleksey Çepa "gazeta.ru"ya bildirib ki, Rusiya və İran arasında strateji tərəfdaşlıq mövcuddur və Moskva regionda mümkün eskalasiyanın qarşısını almağa çalışır.

Onun sözlərinə görə, Putinin Netanyahu ilə əlaqə saxlaması da məhz İran–İsrail qarşıdurmasının böyüməsinin qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Deputat istisna etməyib ki, Rusiya eyni zamanda ABŞ ilə də təmaslar quraraq vəziyyətin nəzarətdən çıxmamasına çalışır.

Yanvarın 6-da İsrailin dövlətə məxsus "Kan" telekanalı mənbələrə istinadən xəbər verib ki, Netanyahu Putin vasitəsilə İrana "ümidverici mesaj" göndərib. Mesajda İsrailin İrana qarşı hücum planlaşdırmadığı bildirilib. Məqsəd isə Tehranın mümkün preventiv zərbədən çəkinməsini təmin etmək olub.

Bir həftə sonra "The Washington Post" qəzeti də oxşar məlumat yayıb. Nəşrin yazdığına görə, dekabrın sonlarında -İranda etirazlar başlamazdan əvvəl - Tehran və Təl-Əviv Rusiya vasitəsilə bir-birini sakitləşdirən mesajlar ötürüblər. Tərəflər qarşılıqlı şəkildə ilk zərbəni endirməyəcəklərini bildiriblər. Bununla belə, İranda bu mesajlara ehtiyatla yanaşıldığı qeyd olunur. Tehran hesab edir ki, İsrailin niyyəti səmimi olsa belə, ABŞ-nin mümkün hərbi müdaxiləsi riski qalmaqdadır.

İranda dekabrın 28-dən bəri davam edən kütləvi etirazlar iqtisadi böhran fonunda başlayıb. Aksiyalar əvvəlcə Tehranda keçirilib, daha sonra digər şəhərlərə yayılıb. Etirazçılar yolları bağlayır, inzibati binaları və avtomobilləri yandırırlar.

Rəsmi məlumata görə, indiyədək təxminən 3 min nəfər saxlanılıb. Tehran baş verənlərdə İsrail və ABŞ-ni günahlandırır. İran rəsmiləri bu ölkələrin terrorçu qrupları ölkəyə göndərdiyini iddia edirlər.

Netanyahu açıq şəkildə iranlı etirazçılara dəstək verib, ABŞ prezidenti Donald Tramp isə Tehranın "qırmızı xətti keçdiyini" bildirib və Vaşinqtonun "ciddi cavab variantlarını" nəzərdən keçirdiyini açıqlayıb.

Mövcud vəziyyət göstərir ki, Rusiya hazırda Yaxın Şərqdə əsas diplomatik vasitəçilərdən birinə çevrilib. İran və İsrail arasında birbaşa əlaqələrin mümkünsüz olduğu şəraitdə Moskva vasitəsilə aparılan gizli diplomatiya regionda böyük müharibənin qarşısını almağa yönəlib. Lakin İranda davam edən daxili gərginlik və ABŞ faktorunun mövcudluğu vəziyyəti son dərəcə həssas saxlayır.