İrana hansı ssenari tətbiq olunacaq?

İran hakimiyyəti 28 dekabr 2025-ci ildə başlayan küçə etirazları ilə bağlı vəziyyətin tam nəzarət altında olduğunu bildirib. Lakin Vaşinqton hesab edir ki, Tehran nümayişçilərə qarşı güc tətbiqində “qırmızı xətti” keçib.

Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Kommersant” yazıb.

Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur ki, yanvarın 13-də ABŞ prezidenti Donald Tramp İran rəhbərliyinin hərəkətlərinə cavab variantlarını müzakirə etmək üçün milli təhlükəsizlik müşavirləri ilə görüşüb. Cavab tədbilərinə 2025-ci ildə 12 günlük müharibədən sağ çıxan İslam Respublikasının nüvə obyektlərinə, eləcə də ballistik raket istehsalı müəssisələrinə zərbələr daxildir.

Nəşr yazır ki, ötən həftənin sonu İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi gərginliyin azaldılması məsələsini müzakirə etmək üçün ABŞ-nın xüsusi elçisi Stiv Uitkovla əlaqə saxlayıb.

Qeyd olunur ki, İranda milli valyutanın rekord dərəcədə ucuzlaşması səbəbindən dekabrın 28-də başlayan küçə etirazları ilə bağlı vəziyyət tam nəzarət altındadır. Abbas Əraqçi bu açıqlamanı 12 yanvar bazar ertəsi günü Tehranda xarici səfirlərlə görüşdə verib.

“Kommersant” yazır ki, Əraqçi hökumət əleyhinə etirazlar fonunda İran hakimiyyəti tərəfindən tətbiq edilən internetin bağlanmasını xarici ölkələrin etirazçılara müdaxilə etməyə cəhd göstərməsi ilə əlaqələndirib:

İranın xarici işlər naziri etirazları qızışdırmaqda ABŞ və İsraili ittiham edib.

Nazir əmindir ki, əgər Donald Tramp administrasiyası hərbi variant seçərsə, İran tərəfi buna altı ay əvvəlkindən daha çox hazırdır.

Bununla belə, o, İslam Respublikasının rəhbərliyinin Vaşinqtonla danışıqlara hazır olduğunu deyib.

“Axios” mənbələrinə görə, cənab Əraqçi həftəsonu Donald Trampın Tehrana zərbə endirmək təhdidini müzakirə etmək üçün Stiv Uitkoffla əlaqə saxlayıb. Nəşrin mənbələri iki diplomatın söhbətlərinin formatını dəqiqləşdirməyib, lakin bildirilib ki, Amerika xüsusi nümayəndəsi və İran naziri yaxın günlərdə üzbəüz görüş keçirmək zərurəti barədə razılığa gəliblər. Cənab Əraqçi bu məlumatları təsdiqləyərək, müxtəlif fikirlərin müzakirə olunduğunu əlavə edib.

Tramp yanvarın 10-da Vaşinqton və Tehran arasında razılaşma ehtimalını açıqlayıb. "Biz onlarla [İran rəhbərliyinin nümayəndələri ilə] görüşə bilərik, - deyə Amerika lideri jurnalistlərə bildirib. - Görüş təşkil olunacaq, lakin görüşdən əvvəl [İranda] baş verən hadisələrə görə hərəkətə keçməli ola bilərik".

Ağ ev rəhbəri Tehranın etirazçıları dayandırmaq üçün güc tətbiq etməklə “qırmızı xətti” keçdiyini bildirib:

"Görünür, öldürülməməli olan insanlar öldürülüb".

O, İran hakimiyyətinin "zorakılıqla idarə etdiyini" və Vaşinqtonun buna ciddi yanaşdığını iddia edib.

Yerli təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən öldürülən iranlıların sayı ilə bağlı məlumatlar müxtəlifdir.

Beynəlxalq insan haqları fəallarının hesablamalarına görə, yanvarın 13-ə qədər 600-dən çox nümayişçi ölüb. Tehrana qarşı çıxan media orqanları öz mənbələrinə istinadla minlərlə ölüm hadisəsi barədə məlumat verirlər.

Xəstəxanaya yerləşdirilən etirazçıları müalicə edən həkimlərin iddiasına görə, İran təhlükəsizlik qüvvələri təyin olunmuş pnevmatik tüfənglər əvəzinə canlı sursat və adi avtomatik silahlardan istifadə edir.

Yanvarın 13-də Tramp ən yaxın müşavirləri ilə İranın yüksək rəhbərliyinin hərəkətlərinə necə cavab verəcəklərini müzakirə etmək üçün görüş keçirib. Mənbələrin “The New York Times” qəzetinə verdiyi məlumata görə, Pentaqon Ağ evdən ən geniş variantları nəzərdən keçirməsini istəyib. Bunlara 2025-ci ildə 12 günlük müharibə (13-25 iyun) zamanı Amerika zərbələrindən zərər çəkməyən İrandakı nüvə obyektlərinin bombalanması, eləcə də ballistik raket istehsalı mərkəzlərinin məhvi daxildir.

Trampa, həmçinin küçələrdə güc tətbiqinə görə məsul olan İran təhlükəsizlik aparatının mövqelərinə kiberhücumlar və ya zərbələr də daxil olmaqla "orta" ssenarilər təklif edilib.

"The New York Times" mənbələri əlavə ediblər ki, hərbi kampaniya ən azı bir neçə gün baş tutmaya bilər.

"Axios" xəbər verir ki, ABŞ rəhbərliyi daxilində bəziləri hərbi müdaxilənin etirazçılara zərər verə biləcəyinə inanır. Lakin administrasiyanın digər bir hissəsi əməliyyatın tez bir zamanda həyata keçirilməli olduğuna inanır və Tehranın Vaşinqtonla danışıqlara hazır olması hərbi qarşıdurmanı təxirə salmaq cəhdindən başqa bir şey deyil, - "The New York Times" xəbər verir.

Hər iki halda da, Tramp artıq özünün ən sevdiyi metoddan - tariflərin artırılmasından istifadə edərək İslam Respublikasına təzyiqi azaltmağa başlayıb. 13 yanvar gecəsi Amerika lideri "İranla iş görən hər hansı bir ölkənin" "ABŞ ilə bütün işlərə 25 faiz tarif ödəyəcəyini" elan edib. Tramp sosial media platforması “TruthSocial”-da vurğulayıb:

"Bu sərəncam qəti və məcburidir. İranın ən vacib ticarət tərəfdaşı olan Çin artıq bu məhdudiyyətlər qarşısında öz maraqlarını müdafiə edəcəyinə söz verib”.

Çin diplomatik idarəsi bildirib:

"Tarif müharibələrində qalib yoxdur və Çin qanuni hüquq və mənafelərini qətiyyətlə müdafiə edəcək".

Y. QACAR