İranın gələcəyi ilə bağlı SENSASİON PROQNOZ KONKRET

İranda son dövrlər yaşanan gərginliklər ölkənin gələcək taleyi ilə bağlı müxtəlif ssenariləri gündəmə gətirib. Bəs, İranda baş verən hadisələr fonunda İslam Respublikası bir neçə dövlətə bölünə bilərmi?

Mövzu ilə bağlı KONKRET.az-a açıqlama verən politoloq Əli Mustafa bildirib ki, hazırda İranda baş verən proseslər olduqca mürəkkəb və çoxşaxəlidir.

Politoloqun sözlərinə görə, ölkədə dərin sosial-iqtisadi böhran mövcuddur, rejimlə cəmiyyət arasında ciddi qarşıdurma formalaşıb, eyni zamanda İranla bir sıra xarici dövlətlər arasında geosiyasi münaqişələr yaşanır. ABŞ-ın İrana mümkün müdaxiləsi də istisna edilmir:

“ABŞ-ın İrana müdaxiləsi an məsələsi ola bilər. Trampın açıqlamaları da bunu deməyə əsas verir. Bütün bu faktorlar fonunda İranda proseslərin hara gedəcəyini dəqiq proqnozlaşdırmaq çətindir”.

Əli Mustafa qeyd edib ki, İranda fərqli maraqları olan qüvvələr mövcuddur: ölkənin parçalanmasını istəyənlər, demokratikləşməni müdafiə edənlər və şah rejiminin yenidən bərpasını arzulayanlar. Bu baxımdan konkret ssenari söyləmək çətindir. Onun fikrincə, yalnız bir məsələ aydındır, mövcud rejim artıq öz siyasi dövrünü başa vurmaqdadır:

“Məsələ rejimin necə və hansı formada dəyişəcəyidir. Əgər xalqın iradəsi ilə beynəlxalq güclərin maraqları üst-üstə düşərsə, İranda demokratik respublika formalaşar”.

Politoloq vurğulayıb ki, əks halda, yəni proseslərə xarici güclər birbaşa müdaxilə edərsə, bu, fərqli nəticələrə gətirib çıxara bilər. Belə ssenaridə İranın bütövlüyünün şah rejimi formatında saxlanılması, yaxud mərkəzdənqaçma meyillərinin güclənməsi və parçalanma ehtimalı da istisna olunmur.

Əli Mustafanın sözlərinə görə, hazırkı mərhələdə ən real və məqsədəuyğun yol islahatların aparılmasıdır:

“Prezident Pezeşkianın rəhbərliyi ilə islahatlar gedə, İslam Respublikasının sadəcə respublika formasına keçidi baş verər. Ondan sonra İranın dövlət quruluşu modeli müzakirə oluna bilər”.

Politoloq əlavə edib ki, əgər böyük güclər İranda fars millətçiliyini prioritet saxlayan yanaşma ortaya qoysalar, bu, mərkəzdənqaçma proseslərini sürətləndirə və Güney Azərbaycan da daxil olmaqla, ölkə daxilində yeni dövlət qurumlarının yaranması məsələsini gündəmə gətirir.

Sonda Əli Mustafa qeyd edib ki, İranda sabitliyin və problemlərin həllinin əsas yolu demokratik islahatlardan keçir və ölkənin respublika modelində yenidən formalaşması region üçün daha az riskli ssenari hesab olunur.

Aynurə İsmayıl
KONKRET.az