İranın qonşuları üçün sakitləşdirici dərman

Marko Rubio Yaxın Şərq turuna yekun vurdu

ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio müharibənin aktiv mərhələsində İranın zərbələrindən təsirlənən Yaxın Şərq ölkələrinə turuna 25 iyunda yekun vurdu. Dövlət Katibinin səfərinin məqsədi 17 iyunda imzalanan ABŞ-İran sülh memorandumundan sonra BƏƏ, Küveyt və Bəhreyndəki müttəfiqləri sakitləşdirmək və İslam Respublikası ilə növbəti, hərtərəfli razılaşmanın onların maraqlarını tam nəzərə alacağına əmin etmək idi. Cənab Rubionun görüşləri zamanı verdiyi vədlər Ərəb dövlətlərinin narahatlıqlarını tamamilə aradan qaldıra bilmədi. Onlar hesab edirlər ki, diplomatiya İranın mövqeyini gücləndirir.

Ərəb müttəfiqləri gələcək ABŞ-İran hərtərəfli razılaşmasından İslamabad Anlaşma Memorandumundan daha çox şey tələb edirlər (şəkil: Dövlət Katibi Marko Rubio və Bəhreyn Kralı Həməd bin İsa Əl Xəlifə)

23 iyun axşamı başlayan və BƏƏ, Küveyt və Bəhreyni əhatə edən Marko Rubionun Yaxın Şərqə qısa turu iki gün sonra Manamada Körfəz Əməkdaşlıq Şurası (KƏŞ) səviyyəsində nazirlər səviyyəsində keçirilən görüşlə başa çatdı. Gündəlik 17 iyunda ABŞ və İran tərəfindən uzaqdan imzalanmış İslamabad Anlaşma Memorandumuna, hərbi əməliyyatların başlanğıcından bəri İran tərəfindən bloklanmış mühüm dəniz arteriyası olan Hörmüz boğazından gəmiçiliyin bərpası prosesinə və ABŞ ilə KƏŞ üzvləri arasında strateji tərəfdaşlığın gələcəyinə yönəlmişdi.

Görüş zamanı cənab Rubio regional müttəfiqləri ABŞ-İran memorandumunun faydalarına inandırmağa və "hamını açıq şəkildə əmin etməyə tələsdi ki, ABŞ bu prosesə sadiq qalaraq, əldə edilmiş heç bir razılaşmanın (İranla - "Kommersant") və ya razılaşdırılmış şərtlərin heç birinin burada təmsil olunan ölkələrin maraqları ilə ziddiyyət təşkil etməyəcəyini istəyir və təmin edəcək". Dövlət katibi iddia etdi ki, ABŞ və KƏŞ üzvləri tərəfdaş olaraq qalır və tərəfdaşlar bir-birini məyus etmirlər.

Görüşdən sonra cənab Rubio və KƏŞ xarici işlər nazirləri İslamabad Anlaşma Memorandumunun həyata keçirilməsini müdafiə edən birgə bəyanat yaydılar.

Eyni zamanda, nazirlər vurğuladılar ki, "davamlı regional sülh və təhlükəsizliyə nail olmaq üçün İranın yaratdığı bütün təhdidlərə, o cümlədən ballistik raketlər və dronlar arsenalına, eləcə də regiondakı proksi qüvvələrinin maliyyələşdirilməsi proqramına diqqət yetirmək lazımdır. Bunlar məhz 17 iyunda imzalanmış ABŞ-İran memorandumunun əhatə etmədiyi məsələlərdir.

Onlar həmçinin qeyd etdilər ki, "İranla istənilən ticarət və investisiya şərti və geri qaytarıla bilər" və onun davranışından asılıdır.

"Biz yaxşı bir razılaşma istəyirik", ABŞ dövlət katibi Bəhreyndə İranla hazırlanan hərtərəfli razılaşma ilə bağlı şərh verərkən dedi. "Biz real bir razılaşma istəyirik. Biz təsdiqlənə bilən bir razılaşma istəyirik və razılaşmanın şərtlərinə əməl olunmasını istəyirik. Həm danışıqlar zamanı, həm də danışıqlardan sonra əldə edilən hər hansı bir razılaşmaya əməl edilməsi və həyata keçirilməsi vacibdir."

Cənab Rubio qeyd etdi ki, Vaşinqtonun heç vaxt qəbul etməyəcəyi iki şey var.

Birincisi, İran istənilən bəhanə ilə Hörmüz boğazından keçən ticarət gəmilərinə rüsum tətbiq edir, çünki belə bir sxem "dünyaya yoluxucu xəstəlik kimi yayıla bilər". İkincisi, İranın nüvə silahı proqramına sahib olması.

Ərəbistan müttəfiqləri ABŞ və İran arasında gələcək hərtərəfli sazişdən daha çox şey tələb edirlər. Israel Hayom mənbələrinə görə, cənab Rubionun BƏƏ-yə səfəri zamanı yerli hakimiyyət orqanları ona İslam Respublikasının həm Əmirliklərdə mülki infrastruktura zərbələr endirməsi nəticəsində dəyən ziyanı, həm də Hörmüz blokadası səbəbindən milli iqtisadiyyata dəyən zərəri kompensasiya etməli olduğunu açıq şəkildə bildiriblər. Bundan əlavə, BƏƏ ABŞ-dan gələcək sənədə İranın regional qonşularına hücum etməsini qadağan edən və BMT Təhlükəsizlik Şurası səviyyəsində sanksiyaların tətbiqini nəzərdə tutan bəndin daxil edilməsini tələb edib.

Məlumatlı mənbələrə görə, Fars körfəzi ölkələri İslamabad Memorandumunun həyata keçirilməsinin İrana döyüş potensialını bərpa etmək üçün istifadə ediləcək böyük vəsaitlərə, eləcə də Fələstin HƏMAS, Livan Hizbullahı, Yəmən Ənsar Allahı və İraqda fəaliyyət göstərən çoxsaylı şiə milisləri daxil olmaqla Yaxın Şərqdəki müttəfiq qrupların hücum imkanlarına çıxış imkanı verəcəyindən çox narahatdırlar.

ABŞ-ın özü artıq hərbi əməliyyatların yenidən başlamasının qarşısını almaq qərarına gəlib. Daxili müzakirələrlə tanış olan mənbələrin "The Wall Street Journal"a verdiyi məlumata görə, ABŞ ordusu hazırda İranın atəşindən təsirlənən Fars körfəzi ölkələrindəki bazalarını təkmilləşdirmək əvəzinə, onları İran ərazisindən daha uzaqlaşdırmağı düşünür.

Bu məlumatlara görə, həm Amerika hərbi obyektlərinin regionda daha geniş şəkildə yerləşdirilməsi, həm də onların mövqelərinin İsrail də daxil olmaqla Yaxın Şərqin daha ucqar guşələrinə köçürülməsi variantları nəzərdən keçirilir. Bu, "Kommersant"ın mənbələrinin əvvəllər İranla müharibədən sonra Amerika tərəfinin Yaxın Şərqdəki hərbi mövcudluğunun parametrlərini yenidən nəzərdən keçirməyə və müəyyən obyektlərin statusunu dəyişdirməyə məcbur olacağı ilə bağlı irəli sürdüyü nəzəriyyəni təsdiqləyir.

V.SALAH