Icma.az
close
up
RU
İrəvanda xan, Şəkidə Sultan niyə qalmadı... Təhrif olunmuş MAHNI

İrəvanda xan, Şəkidə Sultan niyə qalmadı... Təhrif olunmuş MAHNI

Modern.az saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Məşhur xalq mahnısının tarixi 19-cu əsrin əvvəlləri, Qafqazın işğal dövrü ilə bağlıdır...

İrəvanlı gözəlin aşiqi onun xallarına heyrətini bildirməklə, gözəlliyini tərənnüm edir... onun Xanlara, sultanlara, mahalin ən uca kimsələrinə layiq olduğunu bildirir...

Ölkə isə dağılıb, İrəvan xanlarının nəsli tarixi yurdlarından kəsilib... sağ qalanlar İranın içərilərinə köç edib...

Aşiq isə onu sevdiyi üçün daha canının dözmədiyini bəyan etməkdədir...

Mahnının tarixi mahiyyətini Firidun Şuşinski təhriflə çox dəyərli mətni bayağı ifa kimi şərh edib...
Mahnı ilk dəfə 1910-cu ildə Məşədi Hilal Zeynalovun ifasında qrammofon valına yazılıb... o vaxt hələ İrəvanda xanın, Şəkidə sultanın qalmadığı mətndə var idi. Məlumdur ki, Gəncə yox, Şəki oxunmalı idi... və Məşədi Hilal da elə Şəki oxuyur...

Mən həmin səs yazısıyla musiqi tədqiqatçısı Gülhüseyn Kazımlının vasitəsilə tanış idim.
Professor Abasqulu Nəcəfzadə 1938-ci ildə repressiya qurbanı olmuş Hümmət Əlizadənin nəşr etdirdiyi mətni belə xatırlayır:

İrəvanda bir quyu var,
Şəkərdən şirin suyu var.
Hər gözəlin bir xoyu var
Ay qız, o xal nə xaldır,
Sən ora düzdürmüsən?
Ay naz, o xal nə xaldır,
Sən üzə düzdürmüsən?

İrəvanda yol işlərəm,
Xəncəlimi gümüşlərəm.
Bir öpərəm, bir dişlərəm.
İrəvanda ayaq quşu
Gedər yazı, gələr qışı.
Yaxşı olar yar görüşü

İrəvanda Çarşı bazar,
İçində bir gəlin gəzər.
Dərdlərimə dərman yazar.

İrəvanda Zəngi çayı,
Hüsnün mat eyləyir ayı,
Mən yazıq yetimin payı

İrəvanda olar dügü,
Tacirlər bağlayar yükü,
Hindistandakı qul təki

İrəvanda xan qalmadı,
Gəncədə soltan qalmadı,
Daha məndə can qalmadı

Əlbəttə elə prfessor özü də bu mətnlə tam razılaşmır... əlbəttə Gəncə məsələsində... Sultanlıq anlayışı Şəki ilə daha çox bağlıdır... professor da mətndəki gəlin obrazına yumşaq etrazını bildirir və doğru olaraq gəlin obrazının əvəzinə gözəl obrazını daha döğru olaraq qeyd edir...

Diqqət edilərsə bütün mətn boyu heç yerdə "İrəvanda xal qalmadı" ifadəsi işlədilmir.

Söz arası: Bu mətn cüzi redaktə ilə (gəlin- gözəl, Gəncə- Şəki) yenidən yaşam haqqı almağa tam layiqdir... "Bir öpərəm, bir dişlərəm"də də erotika axtarmaq yersizdir... bu ifadəni Dədə Qorqud kitabından da yada sala bilərik...

Hələ mahnının duet variantını da şərh edənlər var... Bu barədə A.Nəcəfzadənin qeydləri də maraqlıdır. İrəvan qalası işğal olunandan sonra xanlığın varisləri uzun müddət açıq və gizli şəkildə mübarizəni davam etdiriblər... onda daha sərt tədbirlər görülüb... xanlığa qohum olanların baş tərpədənlərin çoxu öldürülür, sağ qalanlar İranın içərilərinə köç edirlər... bu barədə əvvəlcə də qeyd etmişdim... Ölkənin şimalındakı Sultanlıqlara da münasibət belə olub.

Elə Qarabağ xanı İbrahim Xəlil xanın bütün ailəsinin və özünün başına gətirilənləri hər kəs bilir... körpə uşaqlar da qılıncdan keçirilmişdi.

Professor Hikmət Babaoğlu isə mətni tam rus işğalı ilə bağlı şərh edir... Zənnimcə, çox doğru yanaşmadır.

Nəhayət, xalqın tarixi, xüsusilə, faciələri ilə bağlı məsələlərdə diletant yanaşmalara laqeyd münasibət qətiyyən olmaz...

Düşünürəm ki, mətnin bərpası ilə ustad sənətkarların ifasında yenidən yazılması çox vacibdir...
 

Əli Rza Xələfli

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:291
embedMənbə:https://modern.az
archiveBu xəbər 14 Noyabr 2025 14:51 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see329

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see328

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see324

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see319

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see304

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see302

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see287

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see287

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see280

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see279

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see278

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see273

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see263

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see261

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see261

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see249

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see248

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see245

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see228

3 Tesla MRT SAF Hospitalda Nə zaman həyat əhəmiyyətlidir? (VİDEO)

20 Noyabr 2026 15:57see222
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri