İrəvandan sülhə əngəl olacaq konstitusiya gedişi: 3 EHTİMAL

“Azərbaycanın sülh sazişi ilə bağlı İrəvandan tələb etdiyi konstitusiya dəyişiklikləri Ermənistan üçün qəbuledilməzdir”. 

Bunu Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan deyib. Nazir qeyd edib ki, bu məsələ ilə bağlı tərəflər arasında qarşılıqlı anlaşma yoxdur. 

“Onlar deyirlər ki, bizim konstitusiyamızda problem var, biz isə deyirik ki, yoxdur. Bu məsələdə qarşılıqlı anlaşma yoxdur”,- deyə Mirzoyan bildirib. 

Qeyd edək ki, Zəngəzur dəhlizinin açılması və ATƏT-in Minsk Qrupunun buraxılmasına dair avqustun 8-də Vaşinqtonda imzlanmış razılaşmadan sonra tərəflər arasında həllini gözləyən yeganə məsələ Ermənistan Konstitusiyasına dəyişikliyin edilməsi ilə bağlıdır. Nikol Paşinyan hökuməti bununla bağlı ziddiyyətli mövqe nümayiş etdirir. 

Belə ki, İrəvan bəzən konstitusiyadan Azərbaycana ərazi iddialarını nəzərə tutan preambula hissəsinin çıxarılacağını işarə edir və bunun rəsmi Bakının tələbi ilə həyata keçirilmədiyini bildirir. Ermənistan hakimiyyəti vaxtaşırı sülh müqaviləsinin imzalanması üçün konstitusiyaya ehtiyac olmadığını bildirir. Ona görə də Ermənistan rəhbərliyinin mövqeyi bir neçə kontekstdən təhlil edilir. 

Əsas ehtimallardan biri Nikol Paşinyanın preambulanı konstitusiyadan çıxartmaq təklifinə dair razılaşmanı Ermənistan ictimaiyyətindən gizlətmək cəhdi ilə bağlıdır. Yəni 2026-cı ilin iyun ayında keçiriləcək parlament seçkilərində bu faktdan revanşist müxalifət, kilsə və diaspor Nikol Paşinyan hakimiyyətinə qarşı antitəbliğat vasitəsi kimi istifadə edə bilər. Ona görə də Paşinyan hökuməti bu məsələdə maksimum konfidensiallığa əməl etməyə çalışır. 

Əgər seçkilərdə Paşinyanın liderlik etdiyi “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyası yenidən qalib gələrsə, hazırkı iqtidarın məqsədi tam aydın olacaq. İkinci ehtimal bundan ibarətdir ki, Nikol Paşinyan hökuməti yüklərin tranzitinə dair Azərbaycan və Ermənistan arasında məhdudiyyətlərin qarşılıqlı şəkildə aradan qaldırılmasından sonra yaranmış etimada əsaslanan sülh formulu təklif edir. 

Xatırladaq ki, Nikol Paşinyan bir müddət öncə etimad olan yerdə sülh müqaviləsinə ehtiyacın olmadığı haqda fikir söyləmişdi. Bu mənada, Ermənistan rəhbərliyi preambulaya hüquqi xitam verməyə tələsmir və konstitusiyaya dəyişiklik edilmədən yekun sülh sazişinin imzalanacağına ümid edir. Lakin Azərbaycan tərəfinin bununla razılaşacağı inandırıcı görünmür. 

Nəhayət, üçüncü ehtimal bu məsələ ilə bağlı Ermənistan hakimiyyəti daxilində fikir ayrılığının olması ilə bağlıdır. Ermənistan rəsmilərinin fərqli açıqlamalar verməsi konstitusiyaya dəyişiklik məsələsində vahid mövqenin olmadığı qənaətini yaradır. 

Parlamentin sədri Alen Simonyan və ədliyyə naziri Srbuhi Qalyan preambulanın ləğvinin tərəfdarı kimi görünür. Xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan bu məsələdə mühafizəkar yanaşma nümayiş etdirir və konstitusiyanı dəyişməyi zəruri hesab etmir. Baş nazir Paşinyan isə ənənəvi kursuna sadiq qalaraq qeyri-sabit mövqe tutur. 

Paşinyanın açıqlamaları onun bu məsələdə tərəddüd etdiyini və qəti qərara gələ bilmədiyini göstərir. Ancaq seçkilərdə hansı siyasi qüvvənin qalib gəlməsindən asılı olmayaraq, Ermənistan konstitusiyasında və qanunvericiliyində Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının qalması hüquqi işğal sayılır. Bu, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin Ermənistan tərəfindən tanınmaması və ya pozulması deməkdir. 

Belə olan təqdirdə, hər hansı sülh sazişi imzalana bilməz. Ona görə də rəsmi Bakı Ermənistandan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini de-yure tanımağı tələb edir. Ermənistan Konstitusiyasına dəyişiklik etmədən Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü de-yure tanıya bilməz. Çünki Ermənistan qanunvericiliyinə görə, preambula hüquqi-normativ aktın strukturuna daxildir. 

Yəni preambula hüquqi-normativ qüvvəyə malikdir. Əgər Nikol Paşinyan preambulaya xitam vermədən Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalayarsa, Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsi həmin sənədə müsbət rəy verməyəcək. Bu halda Ermənistan Konstitusiyasının 116.3-cü maddəsinə görə, parlament müqaviləni ratifikasiya edə biməz. Oxşar qaydada Azərbaycan Konstitusiya Məhkəməsi və parlamenti də sülh müqaviləsini təsdiq etməyəcək. Ona görə də Ermənistan yalnız konstitusiyanı dəyişdikdən sonra real sülhdən danışmaq olar. 

Müşfiq Abdulla 
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: Ararat Mirzoyan İrəvan

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin