İsmail Cingöz: Ərdoğanın təklifi Budapeşt zirvəsinin alternativi kimi dəyərləndirilməlidir

Ukrayna bu prosesdə ABŞ və Avropa arasında sıxışmış vəziyyətdədir

Ərdoğanın təklifi “Macarıstanda alınmırsa, Türkiyə variantı mümkündür” kimi qiymətləndirilməlidir

Türkiyə ABŞ və Rusiya liderlərinin görüşünə ev sahibliyi etməyə hazırdır.

Bu barədə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Körfəz ölkələrindən qayıdarkən jurnalistlərə müsahibəsində bildirib.

Onun sözlərinə görə, Türkiyə Rusiya-ABŞ sammitinin keçirilməsi üçün öz platformasını təklif edir.

“Sülh prosesində Türkiyə və ya İstanbulun sülh baxışının əhəmiyyəti burada bir daha meydana çıxdı. İstənilən vaxt belə bir görüşə ev sahibliyi etməyə hazırıq. Kaş görüş Budapeştdə keçirilsə idi. İnanırıq ki, istənilən dialoq bu müharibənin bitməsinə töhfə verəcək. Biz bu fikri lap əvvəldən müdafiə etmişik, bunun üçün çalışmışıq və ədalətli sülhün mümkünlüyünü bəyan etmişik. Hər iki tərəflə yaxşı münasibətlərimiz var və hər ikisinin etimadını qazanmışıq”, - Ərdoğan Rusiya və ABŞ liderlərininin Budapeştdə təxirə salınan görüşünə və belə bir görüşün Türkiyədə keçirilməsinin mümkünlüyünə münasibət bildirərkən deyib.

Beynəlxalq siyasət üzrə türk ekspert İsmail Cingöz Sherg.az-a bildirib ki, Son günlərdə ABŞ Prezidenti Donald Tramp Macarıstanın Baş naziri Viktor Orbanla birlikdə Budapeştdə  Putin və Zelenskini bir araya gətirərək bir zirvə keçirməyi planlaşdırdıqlarını açıqlamışdı:

"Tramp bildirib ki, bu görüşdə Ukrayna-Rusiya müharibəsinin dayandırılması məsələsi müzakirə olunacaq və olduqca ümidlidir. Lakin yeni verilən açıqlamada ABŞ Prezidenti həmin zirvənin ləğv edildiyini bəyan edib. Ardınca Rusiya tərəfi bunun ləğv deyil, sadəcə təxirə salınma kimi qəbul edilməsini və Rusiyanın hər zaman dialoqa açıq olduğunu vurğulayıb. Görüşün niyə təxirə salındığı ilə bağlı yayılan məlumatlara əsasən, Zelenskinin Avropa liderlərinin yönləndirməsi ilə bu görüşdə Ukraynanın iştirak etməməsi ehtimalı var. Bildirilir ki, Avropa ölkələri bu zirvəyə dolayı yolla etiraz edir və onu açıq şəkildə dəstəkləmir. Onsuz da, ABŞ ilə Rusiya arasında Ukrayna məsələsində pərdəarxası razılaşmaların mövcud olduğu çoxdan məlumdur. Xüsusilə Alyaska görüşündən əvvəl və sonra baş verən hadisələr fonunda, Ukraynanın yeraltı və yerüstü təbii sərvətlərinin, eləcə də qiymətli torpaq elementlərinin ABŞ tərəfindən istifadə edilməsi barədə Tramp və Putin arasında müəyyən razılıq əldə olunduğu ehtimal edilir. Putinin də Ukraynanın təbii sərvətlərindən ABŞ-nin istifadə etməsinə icazə veriləcəyinə dair açıqlaması bu gizli razılaşma barədə fikirləri gücləndirir. Avropa ölkələri isə bu məsələdə Vaşinqtonla fikir ayrılığı yaşayır. Çünki Ukraynanın yeraltı və yerüstü sərvətlərinin yalnız ABŞ tərəfindən istismar olunması Avropanın maraqlarına uyğun deyil. Bundan əlavə, Donald Trampın Zelenskini müəyyən ərazi itkilərinə razı olaraq Rusiya ilə atəşkəs və sonrakı sülh sazişinə razı salmaq istiqamətində çalışdığı da bildirilir. ABŞ mümkün qədər tez Ukraynanın iqtisadi potensialına çıxış əldə etmək istəyir.

Avropa ölkələri isə bunun əksinə olaraq Ukraynanın ərazi bütövlüyünü müdafiə edir. Həmçinin Qərb Rusiyanın yalnız Ukrayna ərazisindən, o cümlədən 2014-cü ildə (mətn 2015 yazsa da, faktiki olaraq 2014) işğal etdiyi Krımdan tamamilə çəkilməsi halında atəşkəs və sülhün mümkün ola biləcəyini vurğulayır. Yəni Ukrayna bu prosesdə ABŞ və Avropa arasında sıxışmış vəziyyətdədir".

Ekspert qeyd edib ki, Ərdoğan Budapeşt zirvəsinin keçirilməsini müsbət qarşıladığını, lakin əgər bu zirvə Macarıstanda baş tutmasa, onun İstanbulda, əvvəlki sülh təşəbbüslərinin davamı kimi təşkil oluna biləcəyini bəyan edib:

"Ərdoğan bildirib ki, Türkiyə Ukrayna-Rusiya müharibəsinin dayandırılması üçün etibarlı və neytral ölkə kimi, hər iki tərəflə dialoqu olan bir dövlət olaraq bu görüşə ev sahibliyi etməyə hazırdır. Beləliklə, yaxın günlərdə bu təklifə ölkələrin hansı şəkildə reaksiya verəcəyi bəlli olacaq. Prezident Ərdoğanın təklifi “Macarıstanda alınmırsa, Türkiyə variantı mümkündür” kimi qiymətləndirilməlidir. Hər bir halda Türkiyə həm Macarıstanda, həm də öz ərazisində bu cür sülh zirvələrinin keçirilməsini fəal şəkildə dəstəklədiyini bir daha bəyan edib".