İsrailli nazirin Bakı səfərində mühüm detal: Ankara nədən narahatdır?

İsrail Xarici İşlər nazirinin Bakıya səfəri regionda sadə diplomatik hadisə kimi yox, diqqətlə izlənən geosiyasi mesaj kimi qəbul edildi. Xüsusən də bu səfərin Yunanıstandan sonra baş tutması və Bakıda səsləndirilən bəzi fikirlər Türkiyədə açıq narahatlıq doğurdu. Bu narahatlıq nə Azərbaycanın İsraillə münasibətlərinə qarşıdır, nə də Bakının Ankara ilə strateji ittifaqını sual altına alır. Problem daha dərindir və regional güc balansı ilə bağlıdır.

Diplomatiyada marşrut heç vaxt texniki detal deyil. Haradan hara getdiyin, kimdən sonra kimlə görüşdüyün, hansı paytaxtda hansı ifadələri işlətdiyin ayrıca mesaj daşıyır. İsrail XİN rəhbərinin əvvəlcə Yunanıstana, ardınca Bakıya səfəri Ankarada belə yozuldu: Şərqi Aralıq dənizi ilə Cənubi Qafqaz arasında Türkiyəni kənarda saxlayan alternativ koordinasiya mümkündür. Xüsusən İsrail–Yunanıstan–Cənubi Kipr üçbucağının son illərdə enerji və təhlükəsizlik sahəsində dərinləşən əməkdaşlığı fonunda bu marşrut Türkiyə üçün həssas siqnaldır.

Bakıda İsrail–Azərbaycan münasibətlərinin regional sabitliyin əsas dayaqlarından biri kimi təqdim olunması, təhlükəsizlik və strateji əməkdaşlıq vurğusu Ankarada diqqətdən yayınmadı. Çünki Türkiyə uzun illərdir özünü Azərbaycanın əsas strateji müttəfiqi, Cənubi Qafqazda əsas təhlükəsizlik aktoru və Bakının siyasi dayağı kimi görür. Bu kontekstdə Türkiyənin adını çəkmədən regionun sabitliyindən danışmaq Ankarada dolayısı ilə mesaj kimi qəbul edilir. Burada açıq tənqid yoxdur, amma diplomatiyada bəzən susqunluq birbaşa cümlədən daha yüksək səslə danışır.

Məsələnin digər tərəfi Türkiyə–İsrail münasibətlərinin hazırkı vəziyyətidir. Bu münasibətlər uzun müddətdir gərgin, etimadsız və dalğalıdır. Qəzza müharibəsindən sonra Türkiyənin İsrailə qarşı sərt ritorikası, İsrailin isə Türkiyəni regionda sabitliyi pozan aktor kimi təqdim etməyə çalışması fonunda hər diplomatik jest həssas qəbul olunur. Bu səbəbdən İsrail rəsmisinin Bakıda dediyi hər söz Ankarada Bakı–Tel-Əviv xətti kimi yox, Ankara–Tel-Əviv qarşıdurması prizmasından dəyərləndirilir.

26 yanvar 2026-cı il. Prezident İlham Əliyev İsrail Dövlətinin xarici işlər naziri Gideon Saarı qəbul edib

Burada Azərbaycanın mövqeyini düzgün oxumaq vacibdir. Bakı bu səfərlə Türkiyəyə qarşı mövqe tutmur. Azərbaycan illərdir çox incə və rasional balans siyasəti aparır. Türkiyə ilə hərbi-siyasi ittifaq, İsraillə təhlükəsizlik və texnologiya əməkdaşlığı, Qərblə enerji və logistika tərəfdaşlığı eyni vaxtda qorunur. Bu balans Azərbaycanın manevr imkanlarını genişləndirir və onu regional oyunlarda passiv obyekt yox, aktiv subyektə çevirir. Lakin regionda gərginlik artdıqca bu balans daha diqqətlə izlənir və hər addım daha şübhə ilə qarşılanır.

Türkiyədə yaranan narahatlığın kökündə Bakının İsraillə münasibətləri yox, İsrailin Türkiyəni regional dizaynlardan kənarda qoymaq cəhdinə dair şübhələr dayanır. Ankara istəmir ki, Şərqi Aralıq dənizində formalaşan Türkiyəsiz təhlükəsizlik arxitekturası Cənubi Qafqaza qədər uzansın. Bu baxımdan yəhudi nazirin Bakı səfəri Türkiyə üçün xəbərdarlıq siqnalı kimi səslənir.

Bu proses göstərir ki, region artıq elə mərhələyə daxil olub ki, neytral jestlər belə siyasi mesaj kimi qəbul edilir. Diplomatik səfərlər texniki xarakterini itirib, strateji simvola çevrilib. Azərbaycan bu mənzərədə mərkəz olmaq yox, balans nöqtəsində qalmağa çalışır. Amma balansın özü də artıq oyunun bir hissəsidir.

Nəticə etibarilə İsrail XİN rəhbərinin Bakıya səfəri Azərbaycan üçün diplomatik imkan, İsrail üçün regional mövqelərin möhkəmləndirilməsi, Türkiyə üçün isə diqqətlə izlənməsi gərəkən geosiyasi siqnaldır. Bu səfər bir daha göstərdi ki, Cənubi Qafqaz artıq təkcə yerli münaqişələrin yox, böyük regional dizaynların kəsişmə nöqtəsinə çevrilib. Bu dizaynda hər addım diqqətə alınır, hər səssizlik belə danışır.

Elbəyi Həsənli
Sürix