İŞSİZLƏRİN İCBARİ TİBBİ SIĞORTA HAQQINI KİM ÖDƏYƏCƏK? “Yenilik ona hesablanıb ki, vətəndaş çaşqın olsun...”

Əkrəm Həsənov: ""ƏDV geri al”dan istifadə edirsə, soruşacaqlar: “Gəlirin yoxdursa, alış-verişi nə ilə edirsən?”"

Milli Məclisin dünən keçirilən iclasında büdcə paketi çərçivəsində bir sıra qanunlara, o cümlədən “Tibbi sığorta haqqında” Qanuna dəyişikliklər qəbul edilib. Son aylarda cəmiyyəti narahat edən əsas suallardan biri isə bu olub: işsizlərin icbari tibbi sığorta haqqını kim ödəyəcək?

İqtisadçı,hüquqşünas Əkrəm Həsənov məsələyə aydınlıq gətirərək bildirib ki, ictimai müzakirələrdə yayılan “işsizlər özləri ödəməlidir” iddiaları yanlışdır və qanunun son variantı bunu təsdiqləmir.

Qanunda hansı dəyişiklik edilib?

Ə.Həsənov deyib ki, Qanuna yeni əlavə olunan 15-2.2.3-1-ci maddə belə müəyyən edir: Qeyri-formal məşğulluğun təsir dairəsinə düşən şəxslər sığortalı qismində özləri çıxış edirlər.

Bundan sonra 15-2.2.4-cü maddə aşağıdakı redaksiyada olacaq: Bu Qanunun 15-2.2.1-ci, 15-2.2.2-ci, 15-2.2.3-cü və 15-2.2.3-1-ci maddələrində nəzərdə tutulan şəxslərdən başqa digər sığortaolunanların sığortalısı qismində müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qurum çıxış edir.

Ekspertin sözlərinə görə, sadə dildə bu belə deməkdir:

İşçi üçün sığorta haqqını işəgötürən ödəyir;

Sahibkar sığorta haqqını özü ödəyir;

Qeyri-formal məşğul şəxs özü ödəyir;

Qalan bütün kateqoriyalar üzrə ödənişi dövlət həyata keçirir.

“Göründüyü kimi, burada işsizlərin sığorta haqqını özləri ödəməsi barədə heç nə deyilmir”, – Həsənov bildirib.

Ajiotaj necə yarandı?

Əkrəm Həsənov qeyd edib ki, ajiotaj məhz qeyri-formal məşğulluqla bağlı bənddən qaynaqlanıb. Rəsmi strukturlar qanun layihəsini ictimaiyyətə açıqlamadan ümumi məlumat verdiyi üçün mətbuat bunu yanlış şəkildə yozub: “Guya işsizlər özləri sığorta haqqı ödəməlidir. Biz ekspertlər də layihəni görmədən dəqiq fikir bildirə bilmirdik. Böyük ehtimalla hökumət bilərəkdən belə anlaşılmazlıq yaradıb. Ya da sadəcə məsələni başa düşmürdülər”.

İşsiz və qeyri-formal məşğul fərqli anlayışlardır

Ə.Həsənovun sözlərinə görə, “işsiz” heç bir gəliri olmayan şəxs deməkdir, lakin “qeyri-formal məşğul” qanunvericiliyin izahına görə, vergidən yayınaraq rəsmi qeydiyyatsız gəlir əldə edən şəxsdir.

“Qanunun özündə açıq yazılıb ki, qeyri-formal məşğulluq məsuliyyət doğurur. Yəni bu, qanunu pozan şəxsdir. Dövlət belə fəaliyyətləri aşkar edib vergi tutmalıdır. Qeyri-leqal fəaliyyətlə məşğul olan şəxsdən leqal ödəniş – sığorta haqqı tələb etmək isə absurddur”, – Ə.Həsənov vurğulayıb.

Gələcəkdə məmurların sui-istifadə riski

Ekspert bildirib ki, 2025-ci ildən sonra xüsusilə vergi orqanlarının vətəndaşların hesablarına daxil olan vəsaiti “qeyri-formal məşğulluq” kimi yozaraq əhaliyə təzyiq etməsi mümkündür: “Bir şəxsin kartına pul daxil olubsa, məmur deyəcək ki, deməli, gəlir əldə edirsən. ‘ƏDV geri al’dan istifadə edirsə, soruşacaqlar: “Gəlirin yoxdursa, alış-verişi nə ilə edirsən?’”

Ə.Həsənov vurğulayıb ki, savadlı vətəndaş bu suallara cavab tapar: yaxın qohumun göndərdiyi pul, miras, hədiyyə və s. amma çoxları buna hazır olmayacaq.

Ekspertdən tövsiyə

Əkrəm Həsənov işsiz və rəsmi gəliri olmayan şəxslərə ehtiyatlı olmağı məsləhət görüb: “Çalışın şəxsi kartlarınızdan istifadə etməyin. Qohumunuzun kartından istifadə edin və ya nağd ödəniş edin. Dünyada nağdsız ödənişə keçid sürətlənir, amma bizdə vəziyyət fərqlidir. Məmurlarla qanun dilində danışmaq çətindir, min cür hiylələri var”.

O bildirib ki, bu addımlar vətəndaşın özünü qoruması üçündür: “Yenilik elə ona hesablanıb ki, vətəndaş çaşqın olsun, qorxsun və nəticədə dövlətin ödəməli olduğu sığorta haqqını özü ödəsin”.

Rasim

“AzPolitika.info”