Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

“İstanbulda ayda bir lirə ilə yaşadığı günlərdə də əqidəsindən dönməmişdi”

“İstanbulda ayda bir lirə ilə yaşadığı günlərdə də əqidəsindən dönməmişdi”

Teleqraf.com saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Azərbaycan Cümhuriyyətinin qurucusu Məhəmmədəmin Rəsulzadə 1911-1913-cü illərdə İstanbulda yaşayıb. Bu qısa müddət onun dünyagörüşündə əsaslı dəyişikliklərə səbəb olub, sonrakı fəaliyyətində önəmli rol oynayıb.

1911-ci ilin iyul ayında Cənubi Azərbaycandan İstanbula gələn M. Rəsulzadə Türk Ocağı və “Türk Yurdu” jurnalının qurucuları ilə yaxın münasibətlər qurub, bu dövrdə müxtəlif məqalələr qələmə alıb. İstanbulda yaşadığı müddətdə Əli bəy Hüseynzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu, Ziya Gökalp və Yusuf Akçura kimi türkçülük hərəkatının öndərləri ilə daha sıx əməkdaşlıq edib. O, Ziya Gökalp haqqında yazdığı məqaləsində həmin dövrü bu şəkildə izah edib:

“Mərhum Ziya bəyi Nurosmaniyyədəki “Türk Yurdu” idarəxanasında görmüşdüm. Sakit, durğun, alçaqboy və şişman olan bu zat zahiri ilə üzərimdə pək müəyyən bir təsir buraxmamışdı… Bir az sonra mərhumun “Türk Yurdu”nda nəşr olunan “Türkləşmək, islamlaşmaq, müasirləşmək” məqalələri məni vəcdə gətirmişdi… Ziyanın son zamanlarda “türk millətindənəm, İslam ümmətindənəm, Qərb mədəniyyətindənəm” şəklində ifadə etdiyi deviz türkçülük və xalqçılıq ümdələri üzərinə təşəkkül edən milliyyətpərvər Müsavat firqəsinin proqram müqəddiməsində yer tapdı.”

Daha sonra Rəsulzadə Ziya bəyin bu düşüncələrinin Azərbaycan bayrağında da yer aldığını qeyd edib, azərbaycanlı mütəfəkkirlər üzərində böyük təsiri olduğunu bildirib.

Rəsulzadə Yusuf Akçuranın istəyi ilə “Türk Yurdu” dərgisində “İran türkləri” adlı silsilə məqalələr yazıb. Eyni zamanda islamçı “Səbiül-rəşad” məcmuəsində yenə həmin mövzuda yazılar qələmə alıb. Həmçinin “Türk Yurdu” dərgisində Cəmaləddin Əfqaniyə aid “Vəhdəti-cinsiyyə fəlsəfəsi” və “Səadətin altı guşəli qəsri” adlı əsərləri tərcümə edərək dərc etdirib. “Türk Yurdu”nda onun "Odlu Türk" imzası ilə “Xüsusi müxbirimizdən: Bakıdan” adlı məqaləsi də işıq üzü görüb. Tərcüməçilik fəaliyyətini davam etdirən Rəsulzadə Maksim Qorkinin “Qadın-Ana” hekayəsini türk dilinə çevirərək “İctihad” dərgisində yayımlayıb. Ardınca Qorkidən və Tolstoydan başqa hekayələr də tərcümə edərək ayrıca bir kitab şəklində nəşr etdirib. Bu dövrdə “Təsviri-Əfkar” qəzetində də çalışıb.

Rəsulzadənin Cəmaləddin Əfqaniyə aid əsərləri tərcümə etməsi böyük maraq yaradıb. Krım türklərinin öndərlərindən Cəfər Seydahməd Krımər Rəsulzadənin 70-ci yaş günü münasibətilə qələmə aldığı məqaləsində yazıb:

“Adınızı Parisdəki tələbəlik zamanımda oraya göndərilən “Türk Yurdu” məcmuələrində görmüşdüm. Şeyx Cəmaləddin Əfqani haqqındakı məqalələriniz diqqətimi çəkmiş, bu günə qədər daima artan heyranlıqla bağlandığım o müstəsna şəxsiyyəti mənə sevdirmişdi”.

Professor Yavuz Akpınar tanınmış türk ziyalılarından Hüseyn Kazım Qədri bəyin Rəsulzadəyə xoş münasibəti olduğunu qeyd edib, həmin şəxsin Əli bəy Hüseynzadəyə məktub yazaraq İttihad və Tərəqqinin Məhəmmədəmin bəyə aylıq maaş verə biləcəyini bildirib.

Rəsulzadənin İstanbuldakı həyatı ağır çətinliklər içərisində keçsə də, orada qazandığı təcrübə və dünyagörüşü əsasında Bakıda önəmli yazılar yazmış, mühüm işlər görmüşdü. Rəsulzadə İstanbulda iranlı siyasətçilərdən Seyid Həsən Tağızadə ilə birgə yaşayıb. Tağızadə sonralar yazacaqdı ki, “Rəsulzadə İstanbulda ayda bir lirə ilə yaşadığı günlərdə də öz əqidəsindən dönməmişdi.” Bu dövrdə Məhəmmədəmin bəy dolanışıq üçün fars dili dərsləri də verib.

M. Rəsulzadənin S. H. Tağızadəyə yazdığı məktublardan onun bu dövrdə İstanbulda Fərəh mehmanxanasında qaldığını öyrənirik. Sonralar – 19 fevral 1924-cü ildə Tağızadəyə göndərdiyi bir məktubunda o illəri belə xatırlayırdı:

“İndi mənzilim Caharsuqapıda olduğu üçün hər gün evə qayıdarkən köhnə Əli Paşa Cümə Məscidinin qarşısından keçirəm. Fərəh binasını xatırlayıram”.

Yaxın silahdaşı Mirzəbala Məhəmmədzadə Rəsulzadənin İstanbuldakı ilk dövründə yazdığı məqalələrin əhəmiyyətini bu şəkildə dəyərləndirib:

“Məhəmmədəmin bəyin “Türk Yurdu”nda yazmağa başladığı “İran türkləri” silsilə məqalələri bir Azərbaycan türklüyünün mövcudiyyətinə işarət edən ilk məqalə sayıla bilər”.

Digər silahdaşı, professor Əhməd Cəfəroğlu isə Rəsulzadənin bu dövrünü belə xarakterizə edib:
“Əmin bəy burada Türk Ocaqlarının fəaliyyətində iştirak edib, bu surətlə daşıdığı türkçülük fikirlərini qüvvətləndirərək yeni bir hazırlıq həmləsi ilə 1913-cü ildə qovuşduğu ana yurdunun mətbuatına, gizli təşkilatlarına, mədəniyyət və təhsil müəssisələrinə girərək istiqlalçılığa gedən yolların bütün guşələrini tutmuşdur”.

1911-ci ilin oktyabr ayında Rəsulzadənin İstanbuldan göndərdiyi məktublardakı direktivlər əsasında Bakıda Müsavat Firqəsi qurulub. Şübhəsiz ki, bu firqənin nizamnaməsi də onun İstanbuldakı qazandığı düşüncələr əsasında formalaşdırılıb.

1913-cü ildə Romanovlar sülaləsinin 300 illiyi münasibətilə əfv qərarı çıxıb, Rəsulzadə də Bakıya qayıdıb. Artıq Osmanlı mühitinə yaxından bələd olan Rəsulzadə Bakıdakı yazılarında oradakı hadisələrdən mütəmadi yazıb. Onun 7 iyun 1913-cü ildə “İqbal” qəzetində “Yeni Osmanlı kabinəsi və Tələt bəy”, “Şəlalə” dərgisinin 20 və 27 iyul 1913-cü il tarixli nömrələrində “Yeni lisançılar və türkçülər” başlıqlı məqalələri dərc edilib.

Həmçinin 1913-cü ilin iyun-iyul aylarında “İqbal” qəzetində “Türkiyədə qadınlar” adlı geniş həcmli yazısı işıq üzü görüb. 24 və 26 iyun 1916-cı ildə isə “Açıq söz” qəzetində “Orucluq xatirələri. İstanbulda Ramazanlıq” başlıqlı mühüm məqaləsi dərc edilib.

Beləliklə, Rəsulzadənin 1911-1913-cü illərdəki İstanbul həyatı onun dünyagörüşünə böyük təsir göstərib. Təsadüfi deyil ki, 5 il sonra o, müstəqil Azərbaycanın təmsilçisi olaraq İstanbulda olduğu zaman türk mətbuatı və siyasi elitası artıq onu tanıyırdı…

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:224
embedMənbə:https://teleqraf.com
archiveBu xəbər 31 Yanvar 2025 15:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see359

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see309

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see279

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see253

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see248

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see243

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see229

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see224

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see224

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see221

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see206

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see202

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see202

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see199

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see193

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see193

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see193

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see187

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see183

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see182
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri