“İstər özəl sektorda, istər dövlət sektorunda xərçəng bir biznesə çevrilib”

“Xərçəng son illərdə həm say etibarı ilə artmaq üzrədir, həm də xərçəngin demoqrafik göstəriciləri zənginləşmək üzrədir. Yəni əvvəllər müəyyən yaş hədlərini əhatə edirdisə, indi daha çox gəncləşməyə başlayıb”.

Bu sözləri Gununsesi.info-ya açıqlamasında sosioloq Sahib Altay Azərbaycanda xərçəngin bahalı xərclərininin tibbi sığortaya daxil edilməsinə münasibət bildirərkən deyib.

O bildirib ki, son illər Azərbaycanda bu xəstəliyin çoxalmasını qida ilə bağlayırlar:

“Hətta azyaşlı uşaqlar arasında da xəstəlik üzə çıxmaqdadır. Tibbi tədqiqatlar göstərir ki, bu xəstəliyin müxtəlif səbəbləri var. Burda genetik faktor var, qida təhlükəsizliyi, qida keyfiyyəti, qida çeşidliliyi var. Stress faktoru, qorxu faktoru var. Hətta bəzi tibb tədqiqatçıları artıq xərçəngi xəstəlik adlandırmır. Deyir insan nə qədər yaşayır yaşasın sonunda xərçəngdən dünyasını dəyişəcək. Çünki hər kəsin orqanizmində passiv şəkildə mövcud olan bir prosesdir, bir təməldir.

Son illərdə Azərbaycanda bu xəstəliyin çoxalmasını qida ilə bağlayırlar. Bizim qida rasionumuz, milli mətbəximiz xərçəng törədən yeməklər deyil, daha çox buğda bişən yeməklərdi. Amma son illərdə bizim qida rasionumuzda ciddi dəyişiklik oldu, çoxçeşidlilik oldu. Yəni milli mətbəxə “fastfood”, eyni zamanda közdə bişən yeməklər, həm də xarici mətbəxdən bizim qida rasionumuza daxil olub. Bu çeşidlilik orqanizmin maddələr mübadiləsini pozur. Digər tərəfdən-qidanın keyfiyyətsizliyi, xüsusilə yağların, başqa bir tərəfdən qida təhlükəsiziliyi. Yəni ümumiləşdirəndə bu artan sıra ilə davam edir”.

Sosioloq vurğulayıb ki, dövlət vətəndaşları məcburi sığorta ilə müayinədən keçməyə sövq etməlidir:

“Dövlətin burda görəcəyi ilk iş təmələ toxunmaqdır, yəni xərçəngin həm demoqrafik göstəricilərinin, həm də ümumi say etibarı ilə azalmasının qarşısını almağa yönəlməlidir. Bundan ötrü də tək çıxış yolu tibbi sığortadır.

İnkişaf etmiş ölkələrdə tam tibbi sığorta paketi tətbiq olunur. Burda dövlət nə etməlidir? Vətəndaşlar məcburi sığorta ilə müayinədən keçməlidir. İnsanlar ən azından 6 aydan bir müayinə olunmalıdır.

Belə şayiələr gəzir ki, guya müəyyən ölkələrdə xərçəngin müalicəsi var, amma bunu gizlədirlər, yaxud müəyyən ölkələrdə xərçəng yoxdur. Xərçəng bütün ölkələrdə var. Sadəcə faiz nisbəti var. Hazırki sənaye tibbi, indiyə qədər yetişmiş xərçəngi ortadan qaldırmağa qadir deyil. Amma başlanğıc prosedurda onu ortadan qaldıra bilir. Bəzi ölkələrdə vətəndaşlar 6 aydan, 3 aydan bir, tibbi müayinədən keçirlər. Xəstəlik aşkarlandığı vaxt şüa kimyaterapiyası ilə onu aradan qaldırırlar və insan artıq o xəstəlikdən əziyyət çəkmir.

Toplumsal təfəkkürümüz elədir ki, xəstəlik yetişəndən sonra insan təmiz xəstəliyə düçar olandan sonra və yaxud o xəstəlik ağırlaşandan sonra həkimə müraciət edirik. Ona görə də, say etibarı ilə artır. Niyə tibbi sığortaya bu əlavə olunmayıb? Düşünürəm ki, buna müxtəlif bəhanələr gətirə bilərlər. Ancaq xərçəngdə istifadə olunan müalicə prosedurları, orda istifadə olunan məhlullar, kimyaterapiyalar çox bahalıdır və bahalı olduğuna görə dövlət bunu sığortaya daxil etməyib”.

Sahib Altayın sözlərinə görə, xərçəng bir biznesə çevrilib:

“Bundan əlavə  xərçəng xəstəliyi mübarizə xarakterli deyil, biznes xarakterlidir. İstər özəl sektorda, istər dövlət sektorunda xərçəng bir biznesə çevrilib. Bu səbəbdən hələlik bunu sığortaya aid etməyiblər. Xərçənglə yanaşı bir neçə xəstəlik də var ki, məsələn ürək-damar xəstəlikləri-orda istifadə olunan stendlər, bahalı proseduralar sığortaya aid edilməyib. Sığorta isə əslində birtərəfli olmamalıdır. Tam paket halında olmalıdır. Onsuz da vətəndaş tərəfindən o  sığorta ödənilir. Dövlət hesabına da bu sığorta qarşılanmalı, yəni bunu bir paket halına gətirməlidir. Vətəndaşın sağlamlığı dövlət tərəfindən daim nəzarətdə olmalıdır. Çünki tibb cəmiyyəti yaradan əsas amillərdən biridir.

Sizin əsas sualınıza cavab olaraq bir daha qeyd etmək istərdim ki, bu xəstəliyin tibbi sığortaya daxil edilməməsinin səbəbi odur ki, bu xəstəliyin üzərindən biznes əməliyyatları aparılır.

Mən şahidi olmuşam, araşdırmalar aparmışam, yaxınlarımdan, qohumlarımdan olan xərçəng xəstələrinin müalicəsi üçün aparılan prosedurda görmüşəm ki, bu kimlərinsə maraqlarına xidmət edir. Hətta xəstəni Azərbaycanda müalicəsini aparmasan belə, xaricə aparanda belə burdan təyinatla göndərəndə müəyyən adamların maraqlarına xidmət edir. Bu səbəbdən bu sığortaya daxil olunmayıb. Birinci bahalı olduğu üçün, ikinci biznes maraqlarına xidmət etdiyi üçün. Ancaq bu çox çəkə bilməz, belə çox davam edə bilməz. Çünki xəstəlik artan sıra ilə davam edir”.

Sosioloq qeyd edir ki, tibbi sığorta onsuz da vətəndaşın məvacibindən, təqaüdündən çıxılır:

“Sığortaya daxil edilib edilməməsindən başqa  dövlət sığortaya məcburiyyət əlavə etməlidir. Vətəndaşı  məcburi müayinədən keçirməlidir. Yəni bunun qarşısı bir yolla alınmalıdır. Belə davam edə bilməz. Sizin qeyd etdiyiniz kimi bir əlimizdə 70 min nəfər rəsmi statistika var, ancaq bildirim ki ondan dəfələrlə çoxdur, hətta deyərdim 2-3 dəfə artıqdır.

İnsanlar böyük əziyyət çəkirlər. Ən azından tibbin ali müəssisələri Milli Onkologiya Mərkəzində monitorinq keçirsələr, orda nələrin yaşandığını, insanların hansı mənzərələrlə qarşılaşdığını görərlər. Ümumiyyətlə əgər sığorta varsa, bütün xəstəliklər, bütün tibbi proseslər qarşılanmalıdır. Yarımçıq tibbi sığorta olmur. Qeyd etdiyim kimi, bu baha da olsa, ucuz da olsa tibbi sığorta vətəndaşdan məvacibindən, təqüdündən çıxılır,  o şəkildə ödənilir. Ödənilirsə, müəyyən tibbi prosedurlara da müəyyən məbləğlər qoyulmalıdır-tibbi sığortaya daxil olunmalıdır. Əsas məsələ xərçənglə ürək-damar xəstəlikləri ilə yanaşı, həm də məcburi müayinələr də bura aid olunmalıdır. Əks təqdirdə yetişmiş xərçəng hüceyrəsini 70 min nəfər statistikasına görə, 70 min nəfəri tibbi sığortayla qarşılamaqla bunun qarşısını ala bilməyəcəyik.

Ona görə ki, bu xəstəliyin davamı gəlir. Bunun təməlinə enmək lazımdır. Məsələn: İsraildə xəstəliyin başlanğıc halında şüa terapiyası ilə, kimyaterapiya ilə yandırırlar. ABŞ-də , Avropada da eynidir. Bu şəkildə olmalıdır. Belə olmadıqda vətəndaş da, dövlət də zərər görəcək”.

Günel Həsənova

Gununsesi.info