Kainatdakı qaranlıq maddənin sirri nədir?

Kainata baxanda gördüyümüz hər şey – ulduzlar, planetlər, qalaktikalar - əslində mövcud olan maddənin çox kiçik hissəsidir. 

Alimlərin hesablamalarına görə, kainatın təxminən 85 %-i “qaranlıq maddə” adlanan, gözlə görünməyən və hələ tam izah olunmayan bir maddədən ibarətdir. Bu fenomen müasir elmin ən böyük sirlərindən biri hesab olunur.

“Cebheinfo.az”-ın araşdırmasına görə, qaranlıq maddə anlayışı ilk dəfə XX əsrin əvvəllərində ortaya çıxıb.

İsveçrəli astronom Fritz Zvicky qalaktikaların hərəkətini araşdırarkən belə nəticəyə gəldi ki, görünən maddə onların sürətini izah etməyə yetərli deyil.
Daha sonra amerikalı alim Vera Rubin qalaktikaların fırlanma sürətlərini ölçərək bu fikri gücləndirdi.

Onun müşahidələri göstərdi ki, qalaktikaların kənar hissələri gözləniləndən daha sürətlə hərəkət edir və bu, yalnız görünməyən əlavə kütlə ilə izah oluna bilər.

Bəs qaranlıq maddə nədir?

Ən maraqlı tərəfi odur ki, bu maddə işıqla qarşılıqlı təsirə girmir. Yəni onu nə teleskopla görmək, nə də birbaşa ölçmək mümkündür. 

Alimlər onun mövcudluğunu yalnız cazibə təsiri vasitəsilə hiss edirlər. Məsələn, qalaktikaların bir-birinə təsiri və ya işığın əyilməsi kimi hadisələrdə bu “görünməz qüvvə” özünü göstərir. Bu effekt gravitational lensing adlanır və qaranlıq maddənin ən mühüm sübutlarından biridir.

Müasir fiziklər qaranlıq maddənin hansı hissəciklərdən ibarət ola biləcəyini araşdırır. Ən populyar nəzəriyyələrdən biri “zəif qarşılıqlı təsirə girən massiv hissəciklər”dir (WIMPs). 

Digər fərziyyələrə isə aksionlar və ya hələ kəşf olunmamış tam yeni hissəciklər daxildir. Bu sahədə CERN kimi böyük elmi mərkəzlərdə geniş təcrübələr aparılır.

Qaranlıq maddənin araşdırılması təkcə kosmologiya üçün deyil, bütövlükdə fizika elmi üçün də inqilabi nəticələr vəd edir. Əgər bu maddənin təbiəti tam açıqlansa, bu, kainatın yaranması və inkişafı barədə anlayışımızı kökündən dəyişə bilər.

Hətta bəzi alimlər hesab edir ki, qaranlıq maddənin öyrənilməsi gələcək texnologiyalara – enerji istehsalı və ya kosmik səyahət kimi sahələrə belə təsir göstərə bilər.

Nəticə olaraq, qaranlıq maddə hələ də cavabsız sualların mərkəzindədir. Biz onu görə bilmirik, amma onun təsiri bütün kainatda hiss olunur.

Bu isə elmi araşdırmaların davam etməsinin nə qədər vacib olduğunu göstərir. Bəlkə də yaxın onilliklərdə bu böyük sirr açılacaq və insanlıq kainata tamamilə yeni gözlə baxacaq.

Aişə Abdulova
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin