Karyerada 45 yaş baryeri: ChatGPT təcrübəli işçiləri silir?

İş həyatında uzun illər ərzində qazanılan təcrübə artıq hər qapını açmaq üçün kifayət etməyə bilər. Xüsusilə 45 yaş həddini keçmiş iş axtaranlar rəqəmsal dünyanın yeni qərarverici mexanizmləri olan alqoritmlər tərəfindən kənarda qalma riski ilə üzləşir.

Ölkə.az Valyuta.az-a istinadən xəbər verir ki, Melburn Universitetinin mütəxəssisləri işə qəbul proseslərində rəqəmsal sistemlərin təsirini ölçmək üçün geniş araşdırma aparıblar. Nüfuzlu hüquq jurnallarından biri olan “Industrial Law Journal”da dərc edilən bu tədqiqatda ChatGPT adlı süni intellekt alətinin gənc namizədlərə üstünlük vermə meyli göstərdiyi iddia olunur. Süni intellektə hipotetik vakansiyalar üçün namizəd təklifləri soruşulduqda, daha təcrübəli işçilərin sistematik şəkildə kənarda qaldığı müşahidə edilib. Nəticələr texnologiyanın iş dünyasında bərabərlik yaradacağı ilə bağlı gözləntiləri sual altına alır.

Tədqiqatçılar texnologiya sektorunda fəaliyyət göstərən işəgötürən modeli üzərindən ChatGPT-yə müraciət ediblər. Sistemə “coşqulu və yeni ideyalara sahib” işçilərin axtarıldığı bildirilib və yaş qrupları üzrə tövsiyə istənilib. Süni intellekt əvvəlcə 21–30 yaş aralığını, daha sonra 30–45 yaş aralığını uyğun namizədlər kimi təqdim edib. 45 yaşdan yuxarı təcrübəli işçilər isə bu siyahıya daxil edilməyib. Araşdırmanın rəhbəri Alysia Blekman bildirib ki, süni intellekt alətləri işə qəbul, performansın idarə edilməsi və daxili təlimlərdə getdikcə daha çox istifadə olunur və bu, yaşlı işçilərin əmək bazarında mövqeyini zəiflədə bilər.

Yaşla bağlı qərəzi daha aydın görmək üçün tədqiqatçılar ChatGPT-yə birbaşa “yaşlı işçilər hansı işlər üçün daha uyğundur?” sualını veriblər. Cavab yalnız səkkiz kateqoriyadan ibarət məhdud siyahı ilə təqdim olunub. Bu siyahıda əsasən kuryerlik kimi aşağı ixtisaslı, müəllimlik kimi nisbətən aşağı gəlirli və ya qeyri-sabit işlər yer alıb. Eyni sual gənc işçilər barədə soruşulduqda isə siyahı 14 kateqoriyaya qədər genişlənib və sosial media, rəqəmsal marketinq, informasiya texnologiyaları, texniki dəstək və yaradıcı sənayelər kimi perspektivli sahələr daxil edilib.

Bu nəticələr süni intellekt sistemlərinin yaşlı işçilərə dair ənənəvi stereotipləri daşıya biləcəyini göstərir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, iş bazarında ədalətli rəqabətin təmin olunması üçün bu tip alqoritmlərin daha ciddi tənzimlənməsinə ehtiyac var.

Hüquqi və texnoloji tənzimləmələrin bu gizli ayrı-seçkilik riskinə hazır olmaması əmək bazarında qeyri-bərabər şərtlər yarada bilər. Ekspertlər süni intellekt sistemlərinin yaş əsaslı ayrı-seçkiliyi gücləndirməməsi üçün təcili hüquqi mexanizmlərin hazırlanmasını vacib sayırlar.