Kopırkin və “diplomatik blef”

Səfir vasitəçiliyi “dirildir”, yoxsa Qərbə mesaj verir?

Məlum olduğu kimi, Azərbaycanla Ermənistan arasında vasitəçilik dövrü geridə qalıb. Söhbət heç bir nəticə verməyən vasitəçiliyin artıq tarixə çevrilməsindən gedir. O da məlumdur ki, Bakı və İrəvan ikili təmaslar zamanı daha çox irəliləyişə nail olublar, nəinki hansısa xarici platformalardakı müzakirələr nəticəsində. Belə bir durumda Rusiyanın Ermənistandakı səfiri Sergey Kopırkinin açıqlaması bir qədər təəccüblüdür. Yəni, diplomat keçilmiş yoldan xəbərdar deyil?

Məlum olduğu kimi, Azərbaycanla Ermənistan arasında vasitəçilik dövrü geridə qalıb. Söhbət heç bir nəticə verməyən vasitəçiliyin artıq tarixə çevrilməsindən gedir. O da məlumdur ki, Bakı və İrəvan ikili təmaslar zamanı daha çox irəliləyişə nail olublar, nəinki hansısa xarici platformalardakı müzakirələr nəticəsində. Belə bir durumda Rusiyanın Ermənistandakı səfiri Sergey Kopırkinin açıqlaması bir qədər təəccüblüdür. Yəni, diplomat keçilmiş yoldan xəbərdar deyil?

Əlbəttə, Kopırkin Azərbaycan və Ermənistan arasında 44 günlük müharibədən sonrakı münasibətlər sisteminə yaxşı bələddir. Onun hansısa fikri elə-belədən dilə gətirdiyini də söyləmək mümkünsüzdür. O zaman meydana daha bir sual çıxır: Səfir Bakı və İrəvanın danışıqlar aparmaq üçün hansısa kənar ölkəyə ehtiyac duymadığını bilmir?

S.Kopırkin deyir ki, Rusiya Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinə vasitəçiliyə hazırlıq xəttinə sadiq, hər iki tərəfə barış sazişini imzalamaq üçün meydan verməyə hazırdır. Onun sözlərinə görə, Moskva, həmçinin, regionda nəqliyyat əlaqələrinin yaradılmasına, iqtisadi kommunikasiyaların blokdan çıxarılmasına, iki Cənubi Qafqaz ölkəsi arasında sərhədlərin delimitasiyası ilə bağlı tədbirlərə, aktual humanitar problemlərin həllinə dəstək göstərməyə də hazırdır. Halbuki, Moskvanın diplomatın sadaladığı istiqamətlər üzrə indiyədək gerçəkləşdirdiyi bütün təşəbbüslər iflasa uğrayıb. Özü də Ermənistan rəhbərliyinin mövqeyi səbəbindən. İndi nə isə dəyişibmi? Prinsip etibarilə, dəyişən heç nə yoxdur. Baş nazir Nikol Paşinyan administrasiyası əvvəllər olduğutək, yenə anti-Rusiya ritorikasını davam etdirməkdədir.

Bu yerdə Kopırkinin bir il əvvəl üzərində dayandığı məqamlardan söz açmaq zərurəti yaranır. O demişdi ki, Moskva İrəvanın Rusiya ilə münasibətlərə xələl gətirəcək addımlar atmayacağına və münasibətləri qoruyub saxlayacağına ümid bəsləyir. “Eyni zamanda, biz ondan çıxış edirik ki, erməni tərəfi çoxşaxəli əməkdaşlığımıza, qardaş xalqlarımızın çoxəsrlik münasibətlərinə xələl gətirəcək addımlar atmayacaq”, - deyən səfirin Kremlin beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsində Ermənistana yardım etməyə hazır olduğunu dilə gətirməsi də təəccüblüdür. Görəsən, Rusiya Ermənistanın beynəlxalq əlaqələrini genişləndirməsinə necə yardım edəcəkmiş? Belə bir mexanizm varmı? Bu niyyət başqa ölkənin daxili işinə qarışmaq deyilmi? Deyəsən, Kopırkinin nəzərində Ermənistan rəhbərliyi, obrazlı desək, üzünə-gözünə çirkab bulaşdıran balaca uşaq ampluasındadır.

Əslində, belə bir baxışın mövcudluğunu səfir dolayısı ilə təsdiqləmişdi. Məsələn, o demişdi ki, rəsmi İrəvanın xarici siyasətini diversifikasiya kursu, istər-istəməz, Rusiyadan xeyli dərəcədə uzaqlaşma kimi qəbul edilir. “İki ölkə arasında müttəfiqlik və qardaşlıq münasibətlərini saxlamaq və gücləndirmək vəzifəsi daşıyan bir səfir kimi, bu cür tendensiya narahatlıq doğurur”, - deyən diplomatın ABŞ Dövlət Departamentinin rəsmi nümayəndələrinin verdiyi bəyanatları xatırlatması təsadüf sayıla bilməzdi: “Amerikalılar Ermənistanla münasibətləri açıq şəkildə Rusiya və İranın təsirinə qarşı mübarizə kontekstində qururlar”.

Göründüyü kimi, hansı səmtdən yanaşsaq, Kopırkinin timsalında Rusiyanın Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərində vasitəçiliyə bel bağlamasına dair hansısa əsas, loru dildə desək, tutacaq yer yoxdur. Ancaq məlum idi ki, səfir fikirləri ilə ölkəsinin Bakı–İrəvan sülh gündəminin Qərb platformasında məntiqi nəticə verməsindən narahatlığını bildirir. Belə qənaətə gəlmək olar ki, narahatlıq indi də var və Kopırkinin hazırda bildirdikləri Moskvanın məqsədyönlü və səmərəli addım atmaq niyyətindən yox, daha çox sülh müqaviləsinin ərsəyə gəlməsinə maneçilik törətmək əzmindən qaynaqlanır.

Yenə də deyək ki, indi vasitəçilik dövrü başa çatıb. Bakı və İrəvan sülh müqaviləsinin bütün bəndləri üzrə razılığa gəliblər. Qalır Ermənistanın barış sazişinin imzalanması üçün Azərbaycan tərəfindən irəli sürülmüş iki şərti yerinə yetirməsi. Söhbət Ermənistan konstitusiyasına dəyişiklikdən, əsas qanunun ölkənin işğalçı mahiyyətə köklənmiş İstiqlaliyyət bəyannaməsinə istinad məntiqindən qurtulmasından və ATƏT-in Qarabağı münaqişəli və mübahisəli ərazi kimi təqdim edən Minsk qrupunun rəsmən ləğvindən gedir.

Hələlik, Paşinyan administrasiyasının diqqətə çatdırdığımız istiqamətlər üzrə hansısa addım atmaq niyyətində olmadığına, gözləmə mövqeyi tutduğuna dair ab-hava var və bu durum, istər-istəməz, sülh prosesindəki ardıcıllığa zərərdir, səmimiyyət mühitinə xələl gətirir. Hər bir halda, vəziyyəti düşünməli olan tərəf Moskva yox, İrəvandır. Bəs Rusiyanın düşündüyü nədir? Daha doğrusu, ölkə Kopırkinin dili ilə nə demək istəyir? Belə nəticəyə gəlmək olar ki, Rusiyanın Ermənistandakı ali diplomatik nümayəndəsinin vurğuladıqları, əslində, informasiya müharibəsinin tərkib hissəsidir. Tam mümkündür ki, Moskva blef ritorikasına baş vurur və Qərbə mesaj verir.

Deməli, Rusiya hazırda heç bir əhəmiyyət daşımayan, hətta, izi-tozu belə görünməyən vasitəçilik missiyasından söz açırsa, düşünmək mümkündür ki, blef ritorikasının informasiya manipulyasiyası Qərb cəmiyyətlərini hərəkətə gətirmək məqsədi daşıyır. Düşünək və görək vasitəçilik nə zaman lazım ola bilər? Cavab çox sadədir – müharibə və qarşıdurma riski olanda. Ehtimal etmək mümkündür ki, Kopırkin açıqlaması ilə məhz həmin riskin mövcudluğuna eyham vurur. Hətta, bir qədər də konkretləşdirsək, Azərbaycanın guya Ermənistana qarşı hücuma keçəcəyini vurğulamaq ehtimalının olduğunu da duya bilərik. Bəs bu, nəyə hesablanıb? Təxmin etmək olar ki, Qərb cəmiyyətlərində erməni həssaslığını və yekunda anti-Azərbaycan ritorikasını gücləndirməyə, həmin ritorikanın bütövlükdə sülh prosesinə maneçilik törətməsi vəziyyətinin formalaşmasına.

Əlbəttə, biz də istəməzdik ki, ehtimalımız özünü doğrultsun. Çünki, böyük ölçüdə, istəyimiz sülhdür. Ancaq bu məramımız ətrafı ayıq nəzərlərlə müşahidəmizi aktuallaşdırır. Müşahidəmiz isə onu göstərir ki, indiyədək Azərbaycan və Ermənistan arasındakı vasitəçiliklə sülh canfəşanlığı edən tərəflərin heç biri səmimi olmayıb, yalnız öz maraq və mənafelərini güdüblər. Eyni sözü Qərb haqqında da söyləmək mümkündür, elə Rusiyaya münasibətdə də. Ona görə yaxşı olar ki, heç bir tərəf dilinə, ümumən, “vasitəçilik” sözünü almasın.

Vasitəçilik həm də ona görə lazım deyil ki, klassik deyimlərin birində bu ampluada dayanın hər iki tərəfin sözünü dinləmək yox, onların haqsız olduqlarını dərk etmək üçün meydana atıldığı bildirilir. Azərbaycan və Ermənistan arasında isə haqsızı müəyyənləşdirməyə heç bir ehtiyac yoxdur. Çünki hər şey aydındır. Yəni, haqsız İrəvandır, haqlı Bakı. Qalır birincinin özünün bunu anlaması. Ermənistan haqsız olduğunu ya anlayacaq, ya da anlayacaq. Başqa yol yoxdur.

Ə.RÜSTƏMOV
XQ