Küçələr hamı üçün eyni deyil KÖŞƏ

Şəhəri tanımaq üçün onun hündür binalarına, geniş prospektlərinə və işıqlı küçələrinə baxmaq kifayət etmir. Bir şəhərin necə olduğunu anlamaq üçün onun küçələrində piyada gəzmək lazımdır. Çünki küçələr təkcə asfalt və səkilərdən ibarət deyil, onlar cəmiyyətin insanlara münasibətini göstərən ən açıq güzgüdür.

Sağlam və gənc bir insan üçün küçədə hərəkət etmək bəzən adi görünə bilər. Amma eyni yolu əlil arabasında olan bir şəxs, görmə məhdudiyyəti olan bir vətəndaş, uşaq arabası ilə hərəkət edən ana və ya əsaya söykənən yaşlı insan keçməyə çalışanda şəhərin başqa üzü ortaya çıxır.

Bir yerdə səkini avtomobil zəbt edib, başqa yerdə ağac və ya dirək yolu bağlayıb. Bəzən səkilər o qədər dar olur ki, iki nəfər yanaşı keçə bilmir. Piyada keçidinə çatmaq istəyən insan qarşısında hündür bordür görür. Sarı istiqamətləndirici xətlər ya ümumiyyətlə yoxdur, ya da bir neçə metrdən sonra qəfil bitir. Lifti olmayan yerüstü və yeraltı keçidlər isə bəzi insanlar üçün keçilməz maneəyə çevrilir.

Əslində, bu problemlər yalnız fiziki məhdudiyyəti olan insanlara aid deyil. Bir gün ayağı sınan hər kəs, uşaq arabası itələyən hər valideyn, ağır yük daşıyan hər insan bu çətinliklərlə üzləşə bilər. Deməli, məsələ müəyyən bir qrupun problemi deyil. Bu, şəhərin insan üçün nə qədər əlçatan olmasının göstəricisidir.

Son illər şəhər mühitinin müasirləşdirilməsi istiqamətində mühüm işlər görülür. Yeni parklar salınır, yollar çəkilir, küçələr abadlaşdırılır. Lakin şəhərsalmada estetik görünüş qədər funksionallıq da vacibdir. Gözəl görünən bir səki üzərində rahat hərəkət etmək mümkün deyilsə, onun gözəlliyi gündəlik həyatda öz dəyərini itirir.

Müasir şəhər anlayışı yalnız avtomobillər üçün rahat yollar demək deyil. Müasir şəhər hər kəs üçün rahat şəhərdir. Burada yaşından, fiziki imkanından və sosial vəziyyətindən asılı olmayaraq hər bir insan özünü təhlükəsiz və sərbəst hiss etməlidir.

Bu məsələ təkcə infrastrukturla bitmir. Küçə mədəniyyəti də ən az tikinti qədər əhəmiyyətlidir. Səkidə avtomobil saxlamaq, piyada keçidində maşını saxlayaraq yolu bağlamaq, motosikletlə səkidə hərəkət etmək və ya küçəni zibilləmək başqasının hərəkət azadlığına müdaxilədir. Şəhər mədəniyyəti yalnız tikilən obyektlərlə deyil, insanların davranışı ilə də formalaşır.

Bəzən düşünürük ki, rahat şəhər yaratmaq üçün böyük layihələr lazımdır. Əslində isə kiçik detallar böyük fərq yaradır. Səkinin boş saxlanılması, pandusun düzgün quraşdırılması, piyada keçidinə hörmət edilməsi və ictimai məkanlara sahib çıxılması şəhəri daha yaşanılan edir.

Bir şəhərin inkişafını göydələnlərin sayı ilə ölçmək olar. Amma onun insan yönümlü olub-olmadığını yalnız küçələr göstərir. Əgər bir uşaq təhlükəsiz şəkildə məktəbə gedə bilmirsə, yaşlı insan rahat hərəkət edə bilmirsə və əlilliyi olan vətəndaş küçəni maneəsiz keçə bilmirsə, o şəhərin inkişafı haqqında danışarkən hələ görüləcək çox işin olduğunu da qəbul etməliyik.

Çünki şəhərlər binalar üçün deyil, insanlar üçün qurulur. Küçələr isə yalnız hərəkət marşrutu deyil, cəmiyyətin hər bir vətəndaşa verdiyi dəyərin ən görünən ifadəsidir. Həqiqətən rahat şəhər o şəhərdir ki, orada heç kim özünü kənarda qalmış hiss etmir.