Maaşınız gecikirsə,əlavə pul almalısınız VƏKİL

İş yerlərində rast gəlinən problemlərdən biri də əməkhaqqının vaxtında ödənilməməsidir. Bəzi hallarda işəgötürənlər müxtəlif səbəblər göstərərək işçilərin maaşını bir neçə gün, hətta aylarla gecikdirirlər. Müəssisənin maliyyə çətinliyi yaşaması, ödənişlərin gecikməsi və ya digər təşkilati problemlər işçinin gördüyü işin qarşılığını vaxtında almaq hüququnu aradan qaldırmır. Əməkhaqqının gecikdirilməsi yalnız işçinin gündəlik maddi vəziyyətinə təsir etmir, eyni zamanda işəgötürən üçün qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş əlavə maliyyə öhdəliyi də yarada bilər.

Avtosfer.az xəbər verir ki, vəkil Azər İbrahimov Oxu24.com-a açıqlamasında əməkhaqqı işçinin gördüyü işin, sərf etdiyi əməyin və vaxtın qarşılığıdır. Bu səbəbdən işəgötürən əmək müqaviləsində və qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddətlərə uyğun olaraq əməkhaqqını ödəməlidir. İşçinin maaşını vaxtında tələb etməsi əlavə güzəşt istəməsi deyil, onun əmək qanunvericiliyi ilə qorunan hüququndan istifadə etməli olduğunu bildirib.ı

Mütəxəssisin diqqət çəkdiyi əsas məqamlardan biri Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 172.5-ci maddəsidir. Həmin maddədə əməkhaqqının işəgötürənin təqsiri üzündən gecikdirilməsi ilə bağlı əlavə ödəniş nəzərdə tutulur. Belə ki, əməkhaqqının verilməsi işəgötürənin təqsiri üzündən gecikdirildikdə və bu hal fərdi əmək mübahisəsi yaratmadıqda, işəgötürən gecikdirilmiş hər gün üçün işçiyə əməkhaqqının azı bir faizi məbləğində əlavə ödənc verməlidir. Bu müddəa əməkhaqqının gecikdirilməsinin işəgötürən üçün nəticəsiz qalmamasını və işçinin maddi maraqlarının qorunmasını hədəfləyir.

Başqa sözlə, işəgötürən əməkhaqqını müəyyən edilmiş tarixdə ödəməli olduğu halda bunu öz təqsiri üzündən etmirsə, gecikmə müddəti ərzində əlavə maliyyə öhdəliyi yarana bilər. Burada əsas məsələ gecikmənin səbəbinin və işəgötürənin təqsirinin müəyyən edilməsidir. Çünki qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əlavə ödəncin tətbiqi üçün sadəcə maaşın gecikməsi deyil, maddədə göstərilən hüquqi şərtlərin mövcudluğu da qiymətləndirilməlidir.

Məsələn, işçinin əməkhaqqı müəyyən edilmiş tarixdə ödənilməli olduğu halda işəgötürən bunu 10 gün gecikdirərsə, qanunun müvafiq şərtləri mövcud olduqda həmin gecikmə günlərinə görə əlavə ödəniş məsələsi gündəmə gəlir. Gecikmə müddəti uzandıqca işəgötürənin əlavə öhdəliyi də arta bilər. Bu səbəbdən müəssisə rəhbərliyi əməkhaqqının ödənilməsini yalnız maliyyə imkanlarından asılı məsələ kimi qiymətləndirməməli, qanunla müəyyən edilmiş ödəniş müddətlərinə əməl etməlidir.

Vəkil qeyd edir ki, əməkhaqqının gecikdirilməsi ilə bağlı yaranan mübahisələrdə işçilər öz hüquqlarını müdafiə etmək üçün qanunvericiliyin verdiyi imkanlardan istifadə edə bilərlər. Əgər işəgötürən maaşı ödəməkdən yayınır, müxtəlif bəhanələrlə ödənişi təxirə salır və ya işçinin müraciətlərinə baxmayaraq borcu aradan qaldırmırsa, işçi ilk növbədə gecikmənin səbəblərini və əməkhaqqı üzrə yaranmış borcun məbləğini dəqiqləşdirməlidir.

Belə hallarda əmək müqaviləsi, əməkhaqqının hesablanmasına dair sənədlər, bank hesabından çıxarışlar, işəgötürənlə aparılan yazışmalar və digər sübutlar mühüm əhəmiyyət daşıya bilər. İşçinin əməkhaqqının hansı tarixdə ödənilməli olduğunu və faktiki olaraq nə vaxt ödənildiyini təsdiqləyən məlumatlar mübahisənin araşdırılması zamanı nəzərə alınır. Əgər əməkhaqqı ümumiyyətlə ödənilməyibsə, həmin borcun yaranmasını təsdiqləyən sənədlərin qorunması da vacibdir.

Məsələnin digər mühüm tərəfi məhkəməyə müraciət müddətidir. Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 296.4-cü maddəsinə əsasən, pul və digər əmlak tələbləri ilə əlaqədar fərdi əmək mübahisələri üzrə işçi hüququnun pozulduğunu aşkar etdiyi gündən etibarən bir il ərzində məhkəməyə müraciət edə bilər. Bu müddət işçinin əməkhaqqı və digər pul tələbləri ilə bağlı hüquqlarını müdafiə etməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ona görə də maaşın gecikdirilməsi və ya ödənilməməsi hallarında uzun müddət gözləmək, məsələni qeyri-müəyyən vaxta saxlamaq düzgün yanaşma deyil.

Bununla yanaşı, əməkhaqqının gecikdirilməsi ilə bağlı hər bir vəziyyət ayrıca qiymətləndirilməlidir. Gecikmənin səbəbi, əmək münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsi, ödənişin hansı dövrə aid olması, işəgötürənin təqsiri və tərəflər arasında fərdi əmək mübahisəsinin yaranıb-yaranmaması hüquqi nəticəyə təsir göstərə bilər. Əlavə ödəncin hesablanması zamanı da qanunvericiliyin konkret tələbləri və işin faktiki halları nəzərə alınmalıdır.

İşçilərin diqqət etməli olduğu başqa bir məsələ də əməkhaqqının gecikdirilməsi ilə bağlı şikayətlərini və müraciətlərini mümkün qədər sənədləşdirmələridir. Şifahi vədlərlə kifayətlənmək əvəzinə, işəgötürənə yazılı müraciət etmək, maaş borcunun məbləğini və ödəniş tarixini dəqiqləşdirmək gələcəkdə hüquqların müdafiəsini asanlaşdıra bilər. Zərurət yarandıqda əmək qanunvericiliyinə nəzarət edən müvafiq dövlət orqanına müraciət etmək və ya məhkəmə qaydasında hüquqlarını tələb etmək mümkündür.

Azər İbrahimovun sözlərinə görə, işçi əməkhaqqını tələb edərkən çəkinməməlidir. Çünki əməkhaqqı işəgötürənin könüllü şəkildə verdiyi maddi yardım deyil, əmək münasibətlərindən irəli gələn qanuni öhdəlikdir. İşçi üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirirsə, onun əməyinin qarşılığı da vaxtında və tam ödənilməlidir. İşəgötürənin maliyyə və təşkilati problemləri isə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş öhdəlikləri avtomatik olaraq aradan qaldırmır.

Beləliklə, əməkhaqqının gecikdirilməsi işəgötürən üçün yalnız borcun sonradan ödənilməsi məsələsi deyil, qanunun müvafiq şərtləri daxilində əlavə maliyyə məsuliyyəti də yarada bilər. Əmək Məcəlləsinin 172.5-ci maddəsində gecikdirilmiş hər gün üçün əməkhaqqının azı bir faizi həcmində əlavə ödənc nəzərdə tutulması işçilərin hüquqlarının qorunmasına xidmət edir. İşçilər isə öz hüquqlarını bilməli, əməkhaqqı borcunun yaranması halında sübutları saxlamalı və qanunla müəyyən edilmiş müddətləri ötürmədən hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə etməlidirlər.