Macarıstan alimlərindən xərçəng araşdırmalarında yeni fundamental mərhələ

Budapeşt, 16 fevral, AZƏRTAC

Macarıstanlı tədqiqatçılar onkoloji elmdə diqqət çəkən yeni bir fundamental nəticə əldə etdiklərini açıqlayıblar. Bu, konkret müalicə üsulu və ya hazır dərman deyil, lakin alimlərin fikrincə, gələcəkdə xərçəngin qarşısının alınması və müalicəsinə yanaşmaları köklü şəkildə dəyişə biləcək elmi kəşfdir. Əvvəlki klinik müşahidələrin nəticələrinə əsasən, bəzi pasiyent qruplarında ölüm hallarının əhəmiyyətli dərəcədə – hətta 80 faizə qədər – azalması qeydə alınıb. Bununla belə, mütəxəssislər bu rəqəmlərin hələlik ehtiyatla şərh edilməli olduğunu vurğulayırlar.

AZƏRTAC xəbər verir ki, araşdırma müəlliflərin sözlərinə görə, əldə edilən nəticələr son dərəcə ümidverici olsa da, bu iş hələ klinik təlimat statusu daşımır. Aşkarlanmış mexanizmlər yalnız laboratoriya şəraitində, yəni invitro modeldə sübut edilib. Geniş tibbi praktikaya tətbiq üçün müstəqil yoxlamalar və ciddi nəzarət olunan klinik sınaqların aparılması vacib hesab olunur.

Bu dəfə diqqət mərkəzində yeni dərman molekulu deyil, adi içməli suda mövcud olan deyteriumdur. Hidrogenin ağır izotopu sayılan deyteriumun hüceyrədaxili proseslərə gözləniləndən daha güclü təsir göstərə bildiyi müəyyən edilib. Tədqiqatın nəticələrinə görə, deyterium bioloji cəhətdən aktiv amildir və şişlərin inkişafında əsas rol oynayan gen şəbəkələrinə birbaşa təsir edə bilir. Alimlər deyteriumun konsentrasiyası ilə genlərin ifadə səviyyəsi arasında birbaşa mexaniki əlaqənin mövcudluğunu sübut ediblər. Bu əlaqə, xüsusilə, hüceyrə bölünməsi və onkogenez üçün kritik sayılan genləri əhatə edir.

2023-cü ildə dərc olunan və ağciyər adenokarsinoması hüceyrələrində deyterium səviyyəsinin dəyişməsinə gen reaksiyalarını araşdıran elmi iş onilliklərdir irəli sürülən hipotezi təsdiqləyib. Tədqiqatın müəllifləri arasında Conka Gаbor, Pap Andrаs, Somlyai Ildiko və Somlyai Gabor yer alır. Onların qənaətinə görə, hüceyrələrdə deyterium-hidrogen nisbəti (D/H) sadəcə fiziki-kimyəvi göstərici deyil, genlərin aktivliyini tənzimləyən mühüm bioloji dəyişəndir.

Eksperiment çərçivəsində insan ağciyər adenokarsinomasına aid A549 hüceyrə xətləri müxtəlif deyterium səviyyəsinə malik mühitlərdə yetişdirilib: çox aşağı, aşağı, təbii və yüksək konsentrasiyalarda. Gen ifadəsinin analizi NanoString texnologiyası ilə aparılıb.

Nəticələr göstərib ki, deyteriumun səviyyəsi azaldıqda hüceyrələrin çoxalması və dərmanlara davamlılıqla əlaqəli genlərin aktivliyi zəifləyir. Əksinə, deyteriumun yüksək olduğu şəraitdə onkogenlərin və qoruyucu siqnal yollarının aktivləşməsi müşahidə olunub.

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, deyteriumun modulyasiyası klassik dərman və ya hədəfli terapiyadan kənara çıxan izotop və epigenetik tənzimləmə formasıdır. Bu mexaniki nəticələr daha əvvəl 2649 xərçəng xəstəsinin iştirak etdiyi klinik müşahidələrdə deyteriumu azaldılmış suyun istifadəsi ilə ölüm hallarının azalması arasında qeydə alınan əlaqəni izah etməyə kömək edə bilər. Lakin səbəb-nəticə münasibətinin tam sübutu üçün əlavə araşdırmalar tələb olunur.

Vüqar Seyidov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Budapeşt