Maduronun devrilməsi Kuba, Çin, Rusiya və İrana zərbə vurdu...

...İyirmi ildən çoxdur ki, Venesuela nefti əmtəə kimi deyil, xarici siyasət aləti kimi xidmət edirdi. 1990-cı illərin sonlarından bəri ölkə hakimiyyəti ikitərəfli ittifaqlar sistemi qurmuşdur ki, bu sistem vasitəsilə xam neft tədarükləri ənənəvi bazar mexanizmlərindən kənara - neft əsaslı kreditlər, barter və siyasi müqavilələr vasitəsilə həyata keçirilirdi.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə Euronews yazır.

Venesuela prezidenti Uqo Çavez dövründə enerji diplomatiyası xarici siyasətin təməl daşına çevrildi. Neft xidmətlər, maliyyələşdirmə və siyasi dəstək müqabilində güzəştli şərtlərlə tədarük olunurdu.

Bu model yüksək qiymətlərə və dövlətə məxsus PDVSA şirkətinin imkanlarına əsaslanırdı, lakin zaman keçdikcə sənayenin tənəzzülünə və məhdud sayda tərəfdaşdan asılılığın artmasına səbəb oldu.

Kuba tibbi və digər peşəkar xidmətlər müqabilində Venesuela neftini aldı. Təchizat həcmləri azalsa da, Havananın bu mənbədən asılılığı yüksək olaraq qalır və fasilələr adanın iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərir.

Çin neftlə təmin edilmiş kreditlər verən əsas maliyyə tərəfdaşına çevrilib.

Ödənişlər xammal şəklində həyata keçirilib və bu da Pekinin resurslara sabit çıxışını təmin edib və regiondakı mövqeyini möhkəmləndirib.

Bu gün, Karakasın Pekinə olan borcunun 10 milyard dolları keçməsinə baxmayaraq, Venesuelanın ixrac gəlirlərinin 95 faizə qədəri Çinin payına düşür.

Rusiya əsasən geosiyasi səbəblərdən əməkdaşlıq edirdi. Rusiya şirkətlərinin neft layihələrində iştirakı diplomatik və hərbi dəstək ilə müşayiət olunurdu, lakin iqtisadi qazanclar siyasi məqsədlərdən geri qalırdı. İran sanksiyalar fonunda Venesuela ilə əlaqələrini gücləndirdi.

Ölkələr rəsmi bazarlardan kənarda fəaliyyət göstərən neft, yanacaq və texnologiya mübadiləsi üçün qeyri-şəffaf sxemlər qurdular.

Amerika əməliyyatı Karakasın müttəfiqlərinin iqtisadi maraqlarına ciddi zərbə vurdu.

Kuba üçün bu, subsidiyalı yanacaq tədarükünün daha da azalması riskini yaradır, ölkənin enerji balansını birbaşa təhdid edir və sosial-iqtisadi böhranı daha da ağırlaşdırır.

Neft layihələrinə milyardlarla dollar investisiya qoyan və xam neft tədarükü zəmanətləri ilə təmin edilmiş kreditlər verən Çin borcun ödənilməsi və uzunmüddətli müqavilələrin potensial itirilməsi ilə bağlı qeyri-müəyyənliklə üzləşir. Amerikanın artan təsiri Pekinin resurslara çıxışını məhdudlaşdırır və regionda strateji varlığını azaldır. Rusiya Qərb yarımkürəsində əsas geosiyasi dayaq nöqtəsini itirir. ABŞ-ın Venesuelanın neft sektoru üzərində nəzarəti birgə layihələri sarsıdır və Moskvanı Vaşinqtona təzyiq göstərmək üçün alətlərindən birindən məhrum edir.

İran üçün vəziyyət sanksiyalardan yayınmaq üçün kanalların daralması, neft, yanacaq və komponentlərin mübadiləsini daha riskli və bahalı hala gətirmək deməkdir.

Əli Babayev