Mal qara azalır, ət bahalaşır AÇIQLAMA

Bu ilin iyul ayının 1-i vəziyyətinə ölkədə iribuynuzlu mal-qaranın sayı 2 milyon 431,4 min baş olub.

Dövlət Statistika Komitəsindən verilən məlumata görə, bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 22,4 min baş və ya 0,9% azdır.

İribuynuzlu mal-qaranın 1 milyon 211 min başını inək və camışlar təşkil edib. Bu da illik müqayisədə 9,2 min baş və ya 0,8% daha azdır. Hesabat dövründə ölkədəki qoyun və keçilərin sayı 6 milyon 850,6 min baş olub. Ötən ilin iyul ayının 1-i vəziyyətinə bu rəqəm 6 milyon 886,5 min idi. Beləliklə, illik azalma 35,9 min baş və ya 0,5% olub.

Bəs iribuynuzlu heyvanların azalmasına nə səbəb olur və heyvandarlığın artması üçün hansı tədbirlər görülməlidir?

İqtisadçı Xalid Kərimli Redaktor.az-a açıqlamasında bildirdi ki, ölkədə saxlanılan xırdabuynuzlu heyvanların sayının azalmasının bir sıra səbəbləri var:

“Bu səbəblər arasında əsas məsələ təbii otlaq sahələrinin azalmasıdır. Təbii otlaq sahələrinin azalmasının isə iki əsas səbəbi mövcuddur.

Birincisi, əkinçilik və bitkiçilik məqsədilə ərazilərin hasarlanmasıdır. Yəni müxtəlif səbəblərdən heyvandarlıqla məşğul olan şəxslər heyvanlarını əvvəlki kimi boş ərazilərdə otlada bilmirlər. Ərazilər əkinçilik məqsədilə hasarlanır və bu da otlaq sahələrinin məhdudlaşmasına səbəb olur. İkinci səbəb isə torpaqların şoranlaşmasıdır. Torpağın şoranlaşması nəticəsində təbii otlaq sahələrinin bir hissəsi yararsız vəziyyətə düşür. Digər mühüm məqam bu sahə ilə məşğul olan insanların sayının azalmasıdır. Təbii ki, bu amillər bir-biri ilə bağlıdır. Müasir texnologiyalar və urbanizasiya prosesi gəncləri daha çox şəhərlərə, xüsusilə paytaxta və xarici ölkələrə üz tutmağa sövq edir. Kənddə qalıb heyvandarlıqla məşğul olmaq istəyənlərin sayı getdikcə azalır”.

İqtisadçı əlavə etdi ki, otlaq sahələri azaldıqca qış mövsümündə ot bağlamalarına ehtiyac artır:

“Ot bağlamalarının qiyməti xeyli bahalaşıb, onların daşınması da əlavə xərc yaradır. Bu baxımdan, heyvandarlıqla məşğul olmağın maya dəyəri yüksəlib. Xüsusilə fərdi ev təsərrüfatları üçün bu, artıq dözülməsi çətin olan bir həddə çatıb. Çünki ev təsərrüfatları aylarla, hətta illərlə heyvanı bəsləyib satışa çıxarana qədər bu prosesi maliyyələşdirmək üçün kifayət qədər vəsaitə malik olmur. Bu səbəbdən xırda təsərrüfatların uzunmüddətli investisiya qoymaq imkanları məhduddur. Digər tərəfdən, heyvanların saxlanılmasında istifadə olunan intensiv yemlərin qiyməti də pandemiyadan əvvəlki dövrlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Hazır yemlərin bahalaşması, eləcə də heyvandarlıqla bağlı inzibati və digər xərclərin yüksəlməsi ümumi maya dəyərini artırır”.

Onun sözlərinə görə, xərclərin artması isə qiymətlərin bahalaşmasına səbəb olur:

“Qiymət artdıqca idxal daha sərfəli hala gəlir. Məsələn, əvvəllər qoyun ətinin qiyməti 12-13 manat olduğu dövrdə xaricdən idxal iqtisadi baxımdan o qədər də cəlbedici deyildi. Amma qiymət 20-21 manata yüksəldikdən sonra diri qoyun idxalı daha səmərəli olub. Deməli, ölkəyə diri qoyun idxalının artmasının əsas səbəbi istehsal xərclərinin yüksəlməsi nəticəsində daxili bazarda qiymətlərin artmasıdır. Burada təklif amilini də nəzərə almaq lazımdır. Saxlanılan heyvanların sayı azaldığı üçün təklif də azalır. Paralel olaraq, insanların gəlirləri artdıqca ətə tələbat da yüksəlir. Rəsmi statistikaya əsasən, son illərdə ət kəsiminin həcmi orta hesabla 20-25 faiz artıb. Yəni həm tələbatın yüksəlməsi, həm də istehsal xərclərinin artması bazarda qiymətlərə təsir göstərir. Ətə tələbat artdıqca qiymətlər də yüksəlir. Qiymət artımının digər əsas səbəbi isə məhz istehsal xərclərinin bahalaşmasıdır.

Nəticə etibarilə, yüksək tələbat fonunda saxlanılan heyvanların sayı azalır. Çünki istehlak artır, bu sahəyə yeni yatırım etmək və heyvandarlıqla məşğul olmaq istəyənlərin sayı isə əvvəlki illərlə müqayisədə getdikcə azalır. Bu proses həm yerli heyvandarlığın ümumi istehlakdakı payını azaldır, həm də idxalı stimullaşdırır”.

Müsahibimiz əlavə etdi ki, xüsusilə Şərqi Zəngəzur və Qarabağın tədricən iqtisadi dövriyyəyə qaytarılması, həmin ərazilərdə yaşayışın genişlənməsi və gediş-gəliş imkanlarının artması kənd təsərrüfatının, xüsusilə də heyvandarlığın inkişafı üçün əlverişli şərait yaradacaq:

“Çünki həmin bölgələrdə geniş otlaq sahələri mövcuddur. Lakin mina təhlükəsi bu ərazilərin hələlik tam gücü ilə ölkənin kənd təsərrüfatına cəlb edilməsinə imkan vermir. Digər tərəfdən, qiymətlərin artması xırdabuynuzlu heyvandarlığa marağı da artıra bilər. Ev təsərrüfatları bu sahəni yenidən gəlirli fəaliyyət növü kimi qiymətləndirərək heyvandarlığa qayıda bilərlər. Çünki qiymətlərin həddindən artıq aşağı olması da istehsalçılar üçün sərfəli deyil. Bu sahə ilə məşğul olanlar qazanc əldə etməlidirlər. İnflyasiya fonunda yaşayış xərcləri artır, heyvandarlıq isə həm riskli, həm də zəhmətli sahədir. Buna görə də ev təsərrüfatları xərclərini ödəmək və gəlir əldə etmək üçün məhsullarını daha münasib qiymətə satmaq istəyirlər. Beləliklə, həm qiymətlərin iqtisadi cəhətdən stimullaşdırıcı səviyyədə olması, həm də Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun daha intensiv şəkildə kənd təsərrüfatı dövriyyəsinə qaytarılması ölkədə heyvandarlığın inkişafına ciddi təkan verə bilər”.

Xədicə BAXIŞLI