Icma.az
close
up
RU
“Meymunun dili olsa, deyər ki, meymun özünsən...” Niyə səhvimizi qəbul etmirik?

“Meymunun dili olsa, deyər ki, meymun özünsən...” Niyə səhvimizi qəbul etmirik?

Icma.az, Kulis.az saytına istinadən bildirir.

Kulis.az Günel Novruzun yeni yazısını təqdim edir.


Bu yaxınlarda maraqlı bir məlumat oxudum: Niderlandın Utrext Universitetinin alimləri maraqlı bir nəticəyə gəliblər: şimpanzelər yeni sübutlarla qarşılaşdıqda fikirlərini dəyişdirə bilirlər.

Yəni, səhv etdiklərini anlayır, yeni məlumat əsasında qərarlarını yenidən formalaşdırırlar. Bu, rasionallığın, yəni məntiqli düşünmənin ən sadə tərifidir.
Ağlıma gələn ilk sual bu oldu ki, əgər meymun belə bunu bacarırsa, bəs niyə biz, “yaradılışın əşrəfi” sayılan insanlar fikir dəyişdirmirik, zehnin sərt qəliblərindən çıxa bilmirik?
İnsan zehni qəribə mexanizmdir: bir dəfə bir fikrə inananda, o fikir artıq bir inanca çevrilir. Biz onu müdafiə etməyə başlayırıq, hətta dəlillər əleyhimizə olsa belə.

Çünki səhv etdiyimizi qəbul etmək, içimizdəki “yanılmaz mən” obrazını sarsıdır.
Sosial şəbəkələrdə hər gün bunun minlərlə nümunəsini görürük. Kimisə yanlış məlumatla üzləşdirirsən, amma o, “bəlkə səhv etmişəm” demək əvəzinə, daha çox arqument axtarır, daha çox link paylaşır, daha yüksək səslə qışqırır.

Müdafiə etdiyi də həqiqət- filan deyil, öz zavallı eqosudur.
Elm sübut etdi ki, şimpanzelər daha güclü sübutla qarşılaşanda əvvəlki inanclarını dəyişdirirlər. Biz isə çox vaxt faktları öz fikrimizə uyğunlaşdırırıq, yəni həqiqəti büküb şəxsiyyətimizin formasına salmağa hazırıq, təki komfort zonamızdan bircə addım da uzaqlaşmayaq.
Bunun altında yatan bir səbəb də dəyişiklik və yenilik qorxusudur. Fikir dəyişmək insan üçün zəiflik əlamətidir. “Sən dünən başqa cür deyirdin!” ifadəsi sanki bir ittiham kimi səslənir. Amma axı düşünmək elə bu deməkdir – “böyüdükcə”, oxuduqca, öyrəndikcə fikrini yeniləmək və bütövlükdə yenilənmək.
Bundan ötrü təzədən hansısa teorem isbat etməyə də gərək yoxdur, bir az təbiilik, bir az həyatın axışına , bir az da özünə güvənmək yetərlidir. Məsələn, şimpanze bunu təbii şəkildə edir: buna görə eqo savaşı da yoxdur, banan davası da, çox sadə - dəlil dəyişibsə, qərar da dəyişməlidir.
Bu bioloji məntiqlə, deməli, Darvinin əcdadı bizdən çox daha “ağlabatan” davranır. Biz isə bəzən ideyalarımızı dinə çeviririk, dəyişməz “doğrular” düzəldirik və onlara sitayiş edirik.

Sonra da hünərin var – bu dini, mental, sosial fikirlərinin dəyişməyənlərə kənarda da başqa bir doğrunun ola biləcəyi ehtimalını söylə. Biri cəhənnəmi, biri “camaat nə deyər”, “mənim inandığım düzgündür, sən kafirsən”, “bizim vaxtımızda...” "silah"larını əllərinə alıb başlayacaqlar səni qovalamağa... Tutdularsa, vay halına...
Bəli, fikir dəyişmək də mədəniyyətdir və biz hələ bunu öyrənə bilməmişik.
Fikir dəyişmək xəyanət deyil, bu, intellektual elastikliyin göstəricisidir. Yeni sübutu qəbul etmək cəsarət, mənəvi güc tələb edir, “haqlıyam” demək asandır, amma “bəlkə yanılıram” demək üçün eqonu bir kənara qoymaq lazımdır.
Təəssüf ki, bəziləri üçün fikirlər və inanclar beton kimidir, bir dəfə şüuraltlarının təməlinə tökülüb və onun üstündə ömür binalarını inşa edirlər. Halbuki dünya dəyişir, bilik genişlənir, elm dərinləşir.
Əgər şimpanzelər belə dəyişməyi bacarırsa, biz hansı mənəvi təkamül mərhələsində ilişib qalmışıq, görəsən?
Zehni çeviklik insanı insan edən əsas xüsusiyyətlərdən biridir. Amma biz bəzən “haqlılıq illüziyası” uğrunda onu qurban veririk. Öz fikirlərimizin əsirinə çevrilirik və azad olduğumuzu zənn edirik. Biz isə fakt qarşısında əsəbləşirik, dil-dodağımızı gəmiririk, zəncir çeynəyirik. Fikir dəyişdirmək insanı kiçiltmir, zehnin sərhədlərini genişləndirir, mənəvi olaraq böyüdür.
Gülməli və paradoksal olan odur ki, fakt qarşısında fikrini dəyişən, həqiqətə başqa rakursdan yanaşa bilən, zehni baxımdan daha elastik davrana bilən şimpanzeləri alçaldıcı şəkildə “meymun” adlandırırıq.

Halbuki özünü təkamülün yuxarı pilləsində sayan və inadla köhnə fikir kəndirlərindən möhkəm yapışıb əlləri qan içində olsa belə, buraxmaq istəməyənlərin bəlkə də hərdən bir azca şimpanze kimi “düşünməsi” onları daha çox insan edə bilər. Bir atalar sözündə olduğu kimi - meymunun dili olsa, deyər ki, meymun özünsən...

Həqiqi vətənpərvərlər heç nədən çəkinməməlidirlər... - "Füyuzat" jurnalı nəyi təbliğ edirdi? Elnarə Akimova: “Ədəbiyyatda öz hekayəmi yazmağı bacarmışam...” - Müsahibə Billi Aylişə konsertdə hücum edildi
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:187
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 03 Noyabr 2025 12:03 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see375

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see247

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see241

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see240

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see236

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see235

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see233

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see231

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see230

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see229

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see225

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see218

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see213

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see213

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see213

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see212

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see212

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see212

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see210

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see208
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri