Milli ruhun keşiyində duran lider

Azərbaycan dövlətçilik tarixində müstəsna möhürü olan Ulu öndər Heydər Əliyev yalnız iqtisadi, siyasi və hərbi baxımdan deyil, 
mədəni- ideoloji aspektdən də möhkəm təməllər yaratmışdı. Bu baxımdan unudulmaz liderin sovet dövründə Azərbaycan dili ilə bağlı gördüyü işlər həm tarixi, həm də strateji prizmadan xüsusi əhəmiyyət kəsb edirdi.

Sovet imperiyasının əsarətə aldığı bütün xalqları öz  idelogiyasına, vahid dilinə tabe etdirmək üçün ən sərt formada  göstərdiyi təzyiqlər dönəmində Azərbaycan dili məhv olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə idi. Nəinki dövlət qurumlarında ana dilimizdə danışılmırdı, hətta televiziya, film və bu kimi təbliğat vasitələrində də imperiya dili ön planda qərarlaşmışdı. Gizli şəkildə yürüdülən təbliğat ali təhsilli mütəxəssislərimizin rus dilində danışmamasını, nə qədər gülünc səslənsə də, savadsızlıq göstəricisi sayılmaq mühiti yaratdmışdı. Belə bir vəziyyətdə Azərbaycan dilini nəinki diriltmək, hətta onu fonetik baxımdan yaşatmaq möcüzə sayıla bilərdi. Böyük Heydər Əliyev tarix üçün bu möcüzədən də artığını etdi. Ümummilli lider sübut etdi ki, dil təkcə ictimai hadisə yox, həm də millətin varlığının təsdiqi, sübutudur!

Xalqların öz milli soy- kökündən ayrılması bütövlükdə milli kimliyini itirməsi üzərində qurulan sovet ideologiyasına qarşı dahi dövlət xadiminin Azərbaycan dilinə dövlət dili statusu verməsi tək dilimizin deyil, eyni zamanda xalqımızın milli varlığını qoruyub saxlaması istimaqətində fövqəladə ictimai hadisə oldu.

70-ci illərin ortalarında keçmiş SSRİ respublikalarının ictimai-siyasi həyatında dil məsələsi yenidən gündəmə gətirildi. SSRİ Konstitusiyasının qəbulundan sonra milli dillərin sıxışdırılması prosesi daha da intensivləşdi.

Belə ağır situasiyada ana dili məsələsinin təbliği ilə məşğul olmaq cəsarət tələb edirdi. Çünki bundan əvvəl dil məsələlərini müzakirəyə çevirən aydınlar sürgün, repressiya olunmuşdu. Vəziyyət o həddə gəlib çatmışdı ki, hətta respublika rəhbərləri belə ana dili məsələsini gündəmə gətirməkdə aciz idilər. Amma bütün təhlükələrə rəğmən o vaxt Azərbaycan Respublikasının rəhbəri olan böyük strateq  Heydər Əliyev dil məsələsində qətiyyətli, cəsarətli mövqeyini ortaya qoydu və Azərbaycan dili ölkənin dövlət dili elan edildi. Xalqımızın sevimli övladı Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 27 aprel 1978-ci ildə Azərbaycan SSR Konstitusiyasına “Azərbaycan SSR-nin dövlət dili Azərbaycan dilidir” maddəsi əlavə olundu.

Beləliklə, Ulu öndər  bununla da milli rəmzlərimizdən birini qorumaqla siyasi ustalıqla gələcək müstəqil Azərbaycan dövlətinin fundamental əsaslarını yaratdı, tarixi zəmin hazırladı. Eyni zamanda Heydər Əliyev yalnız dilimizə dövlət statusu verməklə işini bitmiş saymadı. O, həm də kiçik rəsmi yazışmalardan tutmuş, böyük ədəbi  nümunələrə qədər Azərbaycan dilinin qorunmasını şəxsən diqqətdə saxladı.

Müstəqil Azərbaycana rəhbərliyi dövründə də Ümummilli lider Heydər Əliyev dövlət dilinə həssas yanaşır, onun qorunması, təkmilləşdirilməsinə töhfələrini verirdi.

1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası hazırlanarkən dövlət dilinin necə adlandırılması ilə bağlı müzakirələrdə 
Ulu öndərin fikri qəti idi. Bütün fəaliyyəti dövründə azərbaycanlı olmağı və Azərbaycan dili ilə fəxr edən dahi liderin təşəbbüsü ilə geniş müzakirələrdən sonra 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul olunmuş Konstitusiyanın 21-ci maddəsində Azərbaycan Respublikasının dövlət dilinin Azərbaycan dili olması öz əksini tapdı. Bundan sonrakı illərdə dilimizin inkişafı və qorunması prosesi sürətləndi. 2001-ci il iyunun 18-də  dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında  Prezident Heydər Əliyev tərəfindən imzalamış fərmanı və  2001-ci il 9 avqust tarixli fərmanına əsasən hər il avqustun 1-i təqviminin ölkəmizdə Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü kimi qeyd edilməsi, Prezident yanında Dövlət Dil Komissiyasının yaradılması ana dilimizin möhkəmləndirilməsi istiqamətində böyük əhəmiyyət daşıdı.

Qeyd olunanlar onu göstərir ki, Heydər Əliyev dahi dövlət adamı, fövqəlsiyasi zəkaya malik lider olmaqla yanaşı,  həm də milli ruhun keşiyində duran ideoloq idi. Bu gün beynəlxalq yüksək tribunalarda, qlobal əhəmiyyətə malik tədbirlərdə, Azərbaycan adı yaşayırsa, bu tarixi nailliyyətin birmənalı şəkildə müəllifi xalqımızın Ümummilli lideri Heydər Əliyevdir. Azərbaycan dili əbədi olduğu kimi, Heydər Əliyevin ruhuna yüksək ehtiram və sevgi də həmişə əbədi olacaq!

Rəşad Mahmudov,
Milli Məclisin deputatı