Icma.az
close
up
RU
Müasir dövrdə media təkcə informasiya vasitəsi deyil Mübariz Yunus

Müasir dövrdə media təkcə informasiya vasitəsi deyil Mübariz Yunus

Icma.az, Olke.az portalına istinadən məlumat yayır.

İohan Qutenberq hələ Avropada mətbəəni ixtira etməzdən əsrlər əvvəl çinlilər artıq çap texnologiyasından istifadə edirdilər. Hətta Tan sülaləsi dövründə (618–917) “Dibao” (“Ti-pao”) adlı rəsmi qəzet də nəşr olunmuşdu. Çinlilərin əvvəlcə əyləncə vasitəsi kimi istifadə etdiyi barıtın sonradan odlu silaha çevrilməsi kimi, mətbəə də zamanla onu idarə edənlərin əlində barıtdan daha təsirli bir vasitəyə çevrilərək informasiyanın geniş kütlələrə çatdırılması funksiyasını yerinə yetirməyə başladı. Bəşəriyyətin inkişaf tarixinin təməl daşlarından biri olan mətbəə informasiyanın yayılması və ictimai şüurun formalaşması baxımından yazının ixtirası qədər mühüm rol oynadı. Avropada sənaye dövrünün başlanğıcı ilə eyni vaxtda mətbəənin inkişafı mətbuat və nəşriyyat sənayesinin formalaşmasına, elmin, maariflənmənin yüksəlişinə güclü təkan verdi.

Son bir neçə əsr ərzində bəşəriyyət kütləvi kommunikasiya vasitələrinin sürətli və heyrətamiz inkişafına şahidlik etdi. Yazılı mətbuatın cəmiyyət həyatında oynadığı rol zamanla dəyişərək texnoloji ixtiralarla – radio, televiziya, internet, video və sair ilə zənginləşdi və nəticədə, “yeni media” anlayışı formalaşdı. Bu dəyişikliklərlə media və nəşriyyat sənayesi güc və nüfuz mərkəzinə çevrildi.

Artıq müasir dövrdə media təkcə informasiya vasitəsi deyil, həm də hakimiyyət və güc münasibətlərinin əsas alətlərindən biridir.

Media hər bir fərdin informasiya əldə etmək, istehsal etmək, ötürmək və yaymaq hüququnu təmin edən bir sistem kimi fəaliyyət göstərir. Dövlətlər isə bu hüquqların qorunmasına təminat verir. Media dünyada baş verən hadisələri insanlara çatdırır və insanlar dünyada nələr baş verdiyini onun vasitəsilə öyrənirlər.

Eyni zamanda media fərdin təhtəlşüuruna təsir etmək, onu müəyyən düşüncə tərzinə istiqamətləndirmək gücünə də malikdir – bu yönləndirmə istər müsbət, istərsə də mənfi istiqamətdə ola bilər.

Bu səbəbdən media insanı müasir dünyanın dağıdıcı və zülmkar reallıqları ilə üz-üzə qoyan bir gücə çevrilmişdir. Bu gün qarşımızda duran və media vasitəsilə təqdim edilən dünya məhz qloballaşan dünyadır. Qloballaşma özünü “ümumbəşəri dəyərlər” adı altında təqdim etsə də, əslində, yerli mədəniyyətləri sıxışdırır, onların məkan və zaman içindəki mövcudluğunu dəyişir, dəyərləri isə transformasiya edir.

Qərb sivilizasiyası “tərəqqi” adı ilə fərdiliyi və eqoizmi gücləndirərək insanlığın paylaşma, yardımlaşma, dostluq və qardaşlıq kimi ali dəyərlərini arxa plana atmışdır. Onun yerinə isə mənfəətə əsaslanan, şəxsi maraqları önə çəkən bir sosial modelin təbliğinə köklənmişdir. Bu model yeni sosial və mədəni kodlarla fərdlərə və cəmiyyətlərə təlqin olunur.

Bəs bu gün bizi köklərimizdən uzaqlaşdıran, dəyərlərdən təcrid edən, adət-ənənə və inanclardan ayıran, bəşəri dəyərlərimizi unutduran və bütün bunların bir “mədəniyyət” kimi yayılmasını qanuniləşdirən əsas vasitə nədir?

Buna verilə biləcək yeganə cavab, şübhəsiz ki, “media”dır.

Müasir dövrdə kütləvi informasiya vasitələri insanlar arasında təkcə ünsiyyət və maariflənmə vasitəsi deyil, həm də yeni qlobal kapitalist sivilizasiyasının əsas daşıyıcısı və təbliğatçısıdır.

Bunu müşahidə etmək artıq elə də çətin deyil.

Ölkəmizdə bu günlərdə mətbuatımızın 150 illiyi qeyd edilir. Təməlini Həsən bəy Zərdabinin atdığı, Əli bəy Hüseynzadə və Əhməd bəy Ağaoğlunun kökdən milli yanaşmaları ilə formalaşan mətbuatımızın özəyi, yol xəritəsi bizi bu mövzularda diqqətli olmağa, medianı maarifçilik istiqamətindən uzaqlaşdırmamağa və doğruya yönləndirməyə səsləyir.

Bu mövzuda publisist, ədib, “İşıq” qəzetinin naşiri Mustafa bəy Əlibəyovun “İşıq” qəzetində (№9, 1911) təqdim etdiyi “General Hacı Zeynalabdin Tağıyev həzrətlərinin nitqi” adlı təqdimatı bizi məsələnin mənəvi mahiyyətini anlamağa sövq edir.

“Novruz bayramı münasibətilə

Rəbiüləvvəl ayının 20-sinə təsadüf edən Eydi-Novruzun1 birinci günü Hacı Zeynalabdin Tağıyev həzrətlərinin qız məktəbi imarətində “Bakı Cəmiyyəti-Xeyriyyəsi” və “Nəşri-Məarif” cəmiyyəti sədri, xadimi-millət və piri-mümtəhin Hacı Zeynalabdin Tağıyev və qaziyi-vilayəti-Bakü Ağa Mir Məhəmməd Kərim Hacı Mir Cəfərzadə həzrətlərinin təhti-rəyasətində2 mükəmməl bir rəsmi-təbrik3 tərtib olundu.

Cəmiyyətin nəfinə isə iki min manatdan ziyadə pul cəm olundu.

Rəsmi-məzkurda Bakü qradonaçalniki, qubernatoru, şəhər idarəsi rəisi və İran konsulu və Bakı şəhərinin əyan-əşrəf və ürəfasından daha bir xeyli adam mövcud idi.

Rəsmi-qəbula təşrif gətirən zəvati-möhtərəmə məktəbin qayət dilrüba bir surətdə zinətlənmiş və döşənmiş olan salonunda (zalında) Hacı və Qazi həzəratı tərəfindən kəmali-şövq və məhəbbətlə qəbul olunurdular.

Qaziyi-vilayət Ağa Mir Məhəmməd Kərim həzrətləri məqamına münasib bir nitq söyləyib imperator və imperatriçə həzəratının ömürlərinə xeyir-dua etdilər. Bədəhu, hazırun cürbəcür şirniyyat və həlviyyat4 ilə müzəyyən olunmuş süfrəyə dəvət olundu.

Lakin bu məclisdə insanı ən çox fərəhnak və xoşhal edən orada bir çox darulfünun qurtarmış mühəndis, təbib və yurist müsəlman cavanlarının mövcud olması idi ki, biz müsəlmanların ümdə xoşbəxt olmağının yeganə səbəbidir.

Hacı qonaqları ilə bərabər vidalaşıb gedərkən birdən-birə dala qayıdıb, məclisdə qalan müsəlmanları böyük zala dəvət etdirib orada özünün boyu bərabəri mükəmməl və müzəyyən çərçivə içindəki təsvirini (əksini) göstərdi və dedi ki:

– Övladlarım! Bənim bu əksimə bir diqqət ilə baxın, görək orada nə görürsünüz?

Camaat sükut ilə təsvirə tamaşa edərkən həşdad sinnində piri-mümtəhin Hacı həzrətləri buyurdular ki:

– Övladlarım! Görüyorsunuzmu ki, bənim sağ əlim dini-İslamın rüknü və mədari-iftixarı5 olan Qurani-əzimuş-şanın üstündədir və sol əlimdə tutduğum isə qəzetədir. Övladlarım! Bənim sizə axırıncı nəsihətim budur ki, bu Quranı həmişə sağ və qəzetəyi isə sol əlinizdə tutub millətə sidqü-sədaqət ilə xidmət edəsiniz!

Bu əsnadə Hacı gözləri yaş ilə dolmuş ikən hazıruna “xudahafiz” edib məclisdən təşrif apardılar.

Hacı ağanın bu gözəl, pürməna və həkimanə kəlamı bana o qədər təsir elədi ki, indi o nəsihəti bir an qəlbimdən çıxarda bilmirəm.

Oxucularım! Böylə bir nəsihət bu vəqtə qədər heç bir alimin ağzından eşidilməyibdür. Zənnimizcə, bu gözəl nitqi tariximizə qızıl mürəkkəb ilə yazılub bir əsəri-nafe olaraq həmişə mühafizə etməliyik. Çünki bir parə şəxslər Quranı tutanda zəmanənin indiki ağlar halını bilmərrə unudurlar. Qəzetə tərəfdarı olanların bəzisi isə nəinki bir Quranı, hətta bütün İslamiyyəti belə yaddan çıxarırlar...”

Bəli, Mustafa bəyin vurğuladığı bu məqam və Hacı Zeynalabdin Tağıyevin söylədikləri çox önəmlidir. Yəni nə edərsinizsə, edin, mütləq onu əxlaqi dəyərlərlə yoğuraraq edin, mahiyyətindən, yolundan uzaqlaşdırmayın, məfkurəsizləşdirməyin, ruhsuz hala gətirməyin. Onu ilahi əxlaqın mesajları ilə elə bütünləşdirin ki, daha faydalı hala gəlsin. Bu sizin idealınız olsun...

Danılmaz həqiqətdir ki, bizim üçrəngli bayrağımızın ideologiyası eyni zamanda mətbuatımızın da fikir bələdçisidir. Bayrağımızın təməlləri milli mətbuatımızın işıqlı aynası “Füyuzat”ın qucağında nəşvünüma bulub.

Onları tərk etmək, hər hansı birinə laqeyd yanaşmaq bizi gedəcəyimiz yolda axsaq hala gətirəcəkdir. Millətimizi özümüzə, dəyərlərimizə biganə halına gətirməyə çalışan media bizim deyildir, yadındır.

Unutmayaq! Bugünkü “media” dünənkindən daha vəhşi olan yeni qlobal kapitalist sivilizasiyasının əsas daşıyıcısıdır və biz də bu qloballaşan dünyanın bir parçasıyıq. Bu qloballaşma, demək olar ki, həyatımızın hər sahəsini əhatə edir.

Bəs qarşı çıxa biləcək gücümüz varmı? Var!

– Milli dəyərləri mühafizə edərək, canlı saxlayaraq, yaşadaraq qloballaşan dünyaya yönəlmək.

– Onların mədəniyyətinin təsirinə düşmədən onlara öz kültürümüzü, irfanımızı aşılayacaq imana və gücə sahib olmaq.

– Mediamızı, mətbuatımızı buna xidmət edəcək informasiya vasitələrinə çevirmək.

Unutmayaq ki, amal “xəbərçilik“ deyil, amal dəyərli xəbərin, məlumatın, bilginin və elmin məşəlini könüllərdə alovlandırmaq olmalıdır...

1 Eydi-Novruzun – Novruz bayramının

2 təhti-rəyasətində – idarəçiliyi altında

3 rəsmi-təbrik – təbrik mərasimi

4 həlviyyat – şirniyyat, halvalar

5 mədari-iftixari – iftixar səbəbi


Mübariz Yunus
"Füyuzat" jurnalının baş redaktoru

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:221
embedMənbə:https://olke.az
archiveBu xəbər 22 İyul 2025 13:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see313

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see305

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see272

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see253

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see253

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see251

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see236

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see233

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see229

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see210

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see208

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see208

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see207

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see206

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see205

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see202

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see197

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see196

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see186

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see180
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri