Müasir təhsilə uzanan yol...

Düşünən nəslin formalaşmasında təhsil proqramlarının rolu

Cəmiyyətin intellektual inkişafına təsir edən ən mühüm istiqamətlərdən biri elmi-kütləvi, mədəni-maarif və təhsil proqramlarının hazırlanması hesab olunur. İnformasiya bolluğu dövründə insanların diqqətini yalnız məlumat verməklə deyil, həm də düşünməyə, analiz etməyə və yeni biliklər əldə etməyə sövq edən məzmunlara cəlb etmək mümkündür. Məhz bu səbəbdən peşəkar şəkildə hazırlanmış proqramlar cəmiyyətin dünyagörüşünün formalaşmasında strateji rol oynayır.

Bu tip proqramların hazırlanması zamanı yalnız nəzəri biliklərə əsaslanmaq kifayət etmir. Eyni zamanda auditoriyanın yaş xüsusiyyətləri, psixoloji hazırlıq səviyyəsi, maraq dairəsi və sosial mühitlə əlaqəli amillər də nəzərə alınmalıdır. Çünki uğurlu layihə o layihə hesab olunur ki, şagirdlər yaxud tələbələr özünü təqdim olunan məzmunun bir hissəsi kimi hiss edir, verilən məlumatı gündəlik həyatla əlaqələndirə bilir. Nəticədə öyrənmə prosesi məcburi deyil, maraqlı və könüllü şəkildə həyata keçirilir.

Bugünkü gənclik yalnız məlumat almaq istəmir...

Mövzunu “Yeni Azərbaycan”a dəyərləndirən təhsil üzrə ekspert Elçin Əfəndi bildirib ki, mədəni-maarif proqramlarının əsas məqsədlərindən biri milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və yeni nəslə müasir təqdimat üsulları ilə çatdırılmasıdır: “Lakin burada ən vacib məsələ köhnə metodların mexaniki şəkildə təkrarlanması deyil, ənənə ilə innovasiyanın harmoniyasını yaratmaqdır. Çünki bugünkü gənclik yalnız məlumat almaq istəmir, eyni zamanda həmin məlumatın emosional və vizual təsir gücünü də hiss etmək istəyir. Buna görə də təhsil proqramların hazırlanması zamanı multimedia texnologiyalarından, interaktiv elementlərdən və yaradıcı təqdimat üsullarından geniş istifadə olunmalıdır”.

Təhsil proqramlarında yeni pedaqoji yanaşmalar

E.Əfəndinin sözlərinə görə, təhsil proqramlarının hazırlanması prosesində həmçinin kurikulumun məqsədyönlü şəkildə qurulması vacibdir: “Təhsil proqramlarının uğuru onun hansı məlumatı verdiyi ilə deyil, həmin məlumatı hansı metodologiya ilə təqdim etdiyi ilə ölçülür. Müasir pedaqoji yanaşmalar göstərir ki, insan beynində uzunmüddətli yaddaşın formalaşması yalnız dinləmə yolu ilə deyil, iştirak, müzakirə, təcrübə və emosional əlaqə vasitəsilə mümkün olur.

Bugünkü rəqəmsal dövrdə elmi-kütləvi proqramların hazırlanması zamanı sadə və ağır terminlərlə dolu izah üsulu artıq effektiv hesab edilmir. Çünki tələbələr mürəkkəb elmi anlayışların gündəlik həyatla əlaqəsini görmək istəyir. Bu baxımdan peşəkar müəllif və ekspertlər elmi məlumatı həm də hekayəçilik texnikası ilə təqdim etməyi bacarmalıdırlar ki, tələbələr bir mövzunu öyrənərkən eyni zamanda emosional maraq da hiss etsin. Məsələn, kosmos, ekologiya, süni intellekt və ya tarix mövzusunda hazırlanmış proqram yalnız faktların sadalanması ilə məhdudlaşdıqda insanlarda qısa müddətli maraq yarada bilər. Ancaq həmin proqram insan həyatına təsiri, gələcək perspektivləri və real nümunələri ilə birlikdə təqdim olunduqda cəmiyyətin düşüncə tərzinə təsir edən maarifləndirici platformaya çevrilir. Bu yanaşma artıq beynəlxalq təhsil modellərində əsas prioritetlərdən biri hesab olunur”.

İnformasiyadan daha artıq: Düşüncə formalaşdıran platformalar

Ekspert qeyd edib ki, uğurlu təhsil və maarif proqramlarının ən vacib xüsusiyyətlərindən biri onların sosial məsuliyyət daşımasıdır, çünki bu proqramlar yalnız informasiya ötürən vasitə deyil, həm də vətəndaş düşüncəsini, etik davranışı və mədəni baxışı formalaşdıran güclü ictimai platformadır: “Məhz buna görə təhsil proqramları hazırlanarkən istifadə olunan dil, vizual üslub və ideoloji istiqamət son dərəcə diqqətlə seçilməlidir. Gələcəyin ən güclü təhsil proqramları auditoriyanı passiv izləyici kimi deyil, aktiv iştirakçı kimi görən layihələr olmalıdır. İnsan psixologiyası göstərir ki, tələbələrin iştirak etdiyi və fikir bildirdiyi proseslərə qarşı maraq və bağlılığı daha uzunmüddətli olur. Ona görə də interaktiv dərslər, açıq müzakirələr, sosial platformalar üzərindən inteqrasiya olunan layihələr yaxın illərdə təhsil və maarifçilik sahəsində əsas inkişaf istiqamətlərindən birinə çevriləcək.

Nəticə etibarilə, elmi-kütləvi, mədəni-maarif və təhsil proqramlarının hazırlanması cəmiyyətin intellektual və mənəvi inkişafına xidmət edən mühüm yaradıcılıq sahəsi olmaqla yanaşı, insanların bilik səviyyəsinin yüksəlməsinə, mədəni dəyərlərin qorunmasına və müasir dünyanın çağırışlarına uyğun düşünən yeni nəslin formalaşmasına böyük töhfə verir”.

Yeganə BAYRAMOVA

Məqalə “Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyi”nin maliyyə dəstəyi ilə “Elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramlarının hazırlanması” istiqaməti üzrə hazırlanmışdır.