Müəllim, həkim, sürücü... Azərbaycanda iki yerdə çalışanlar SƏBƏB

Azərbaycanda ikinci işdə çalışanların sayı son illər diqqət çəkən mövzulardan birinə çevrilib.
İqtisadçı Akif Nəsirli Modern.az-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda ikinci işdə çalışan insanların sayının artması son illərdə daha çox diqqət çəkən tendensiyalardan biridir. Onun sözlərinə görə, bunun əsas səbəbi əhalinin bir hissəsinin tək iş yerindən əldə etdiyi gəlirin bütün xərclərini qarşılamaqda çətinlik çəkməsidir.
"Xüsusilə mənzil, kommunal xidmətlər, ərzaq, təhsil və səhiyyə xərclərinin artması insanları əlavə gəlir mənbəyi axtarmağa sövq edir. Bununla yanaşı, bəzi insanlar gəlirlərini artırmaq, yığım etmək və ya həyat səviyyələrini yüksəltmək məqsədilə də ikinci iş seçirlər", – deyə o bildirib.
İqtisadçı qeyd edib ki, ikinci işə daha çox müəllimlər, həkimlər, İT mütəxəssisləri, sürücülər, kuryerlər, satış və xidmət sektorunda çalışanlar üstünlük verirlər:
"Rəqəmsal platformaların inkişafı da əlavə qazanc imkanlarını artırıb. Onlayn dərslər, sərbəst fəaliyyət (freelance), taksi xidmətləri və çatdırılma sahəsi ikinci məşğulluğun geniş yayıldığı istiqamətlərdəndir".

A.Nəsirlinin fikrincə, ikinci işdə çalışanların çox olması iqtisadiyyatda həm müsbət, həm də mənfi siqnal kimi qiymətləndirilə bilər:
"Müsbət tərəfi odur ki, əmək bazarında çeviklik artır, insanlar bacarıqlarını müxtəlif sahələrdə istifadə edə bilirlər. Mənfi tərəfi isə odur ki, bu vəziyyət bir çox hallarda əsas işdən əldə olunan gəlirin kifayət etmədiyini göstərir. İnsanlar seçim etdikləri üçün deyil, ehtiyacdan əlavə işləyirlərsə, bu, gəlirlərlə yaşayış xərcləri arasında tarazlığın tam təmin olunmadığını göstərir".
O bildirib ki, beynəlxalq təcrübədə də ikinci işdə çalışanların sayı artır. Xüsusilə ABŞ, Kanada və Avropa ölkələrində əlavə məşğulluq geniş yayılıb. Lakin inkişaf etmiş ölkələrdə ikinci iş daha çox əlavə gəlir əldə etmək, şəxsi inkişaf və ya hobbinin gəlirə çevrilməsi məqsədi daşıyır. İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə isə bunun əsas səbəbi maliyyə ehtiyacıdır.
İqtisadçının sözlərinə görə, insanların ikinci işə ehtiyacının azalması üçün ilk növbədə əməkhaqlarının məhsuldarlığa uyğun artırılması, yüksək maaşlı iş yerlərinin yaradılması, inflyasiyanın nəzarətdə saxlanılması və sosial müdafiə tədbirlərinin gücləndirilməsi vacibdir.
"Eyni zamanda, kiçik və orta biznesin inkişafı, peşə bacarıqlarının artırılması və əmək bazarında keyfiyyətli məşğulluğun genişlənməsi insanların yalnız bir işdən əldə etdikləri gəlirlə normal həyat səviyyəsini təmin etməsinə kömək edə bilər", – deyə A.Nəsirli əlavə edib.

İqtisadçı Əkrəm Həsənov isə bildirib ki, Azərbaycanda ikinci işdə çalışanların dəqiq statistikasını müəyyənləşdirmək çətindir, çünki bu fəaliyyətin böyük hissəsi qeyri-rəsmi şəkildə həyata keçirilir.
Onun sözlərinə görə, rəsmi olaraq iki iş yerində əmək müqaviləsi ilə çalışanların sayı çox deyil. Əlavə məşğulluq əsasən xidmət sektorunda – hüquqşünaslıq, mühasibatlıq və digər sahələrdə qeyri-rəsmi fəaliyyət göstərən şəxslər arasında daha geniş yayılıb.
O qeyd edib ki, ikinci işdə çalışmanın əsas səbəbi insanların maddi vəziyyəti ilə bağlıdır:
"İnsanlar əlavə işləməyi istədikləri üçün deyil, buna ehtiyac duyduqları üçün ikinci iş axtarırlar. Əsas işdən əldə olunan gəlir bir çox hallarda kifayət etmir və insanlar əlavə qazanc əldə etməyə çalışırlar".
Ə.Həsənovun fikrincə, beynəlxalq təcrübədə də ikinci işdə çalışanlar var.