Müharibə “əbədi mərhələ”yə keçir?

2 iyun 2025-ci ildə İstanbulda keçirilən Rusiya -Ukrayna arasında sülh danışıqlarının ikinci raundu müəyyən müsbət xəbərlərlə yadda qalıb. 

Tərəflər ağır yaralı və xəstə əsirləri, eləcə də 25 yaşa qədər əsirləri “hamının-hamıya” prinsipi ilə dəyişməyə razılaşıblar. Hətta cəbhənin bəzi hissələrində ölənlərin cəsədlərinin çıxarılması üçün qısa müddətli humanitar atəşkəslər də razılaşdırıldı. 

Bununla belə, tərəflərin təqdim etdiyi atəşkəs memorandumlarının məzmunu aydın göstərdi ki, əsas siyasi məsələlərdə mövqelər kəskin şəkildə fərqlənir və kompromis ehtimalı, ən azı bu mərhələdə, uzaq görünür. Rusiya Ukrayna ordusunun işğal olunmuş ərazilərdən çıxarılmasını, NATO-ya üzvlük iddiasından imtinanı və ordunun miqyasının azaldılmasını tələb edir. Ukrayna isə yalnız tam və qeyd-şərtsiz atəşkəsdən sonra ərazi məsələlərinin müzakirəsini mümkün sayır, eyni zamanda, ABŞ-nin və digər ölkələrin vasitəçiliyi ilə atəşkəsin monitorinqini təklif edir. 

Bu isə o deməkdir ki, danışıqlar hərbi əməliyyatlarla paralel şəkildə davam edə bilər. Bəzi humanitar məsələlərdə yeni razılaşmalar mümkündür və bu, ümidverici ssenaridir. Amma başqa ssenari də ortadadır: 

əgər döyüşlər daha da şiddətlənərsə, o zaman danışıqların ümumiyyətlə, dayandırılma ehtimalı var. Bu danışıqların dayandırılması çox güman ki, Ukrayna tərəfindən olacaq. Hazırda isə gözlər Rusiyanın Ukraynanın son zərbəsinə necə cavab verəcəyindədir. 

Çünki Ukraynanın “Hörümçək toru” adlı əməliyyatı Rusiyada ciddi narahatlıq yaradıb. Rusiya rəsmiləri belə hücumların təkrar olunacağı təqdirdə, sülh prosesindən çəkilə biləcəklərini bildiriblər. Sual yaranır ki, Ukrayna cəmiyyəti və hakimiyyəti "əbədi müharibə"yə psixoloji və strateji cəhətdən hazırlıq mərhələsinə keçib? Yoxsa bu hələ də müvəqqəti mövqe döyüşü sayılır? Rusiya "Hörümçək toru" (“Паутина”) əməliyyatına cavab olaraq hansı addımlara əl ata bilər? 

“Bu mümkün deyil”

Mövzu ilə bağlı "Cümhuriyət"-ə açıqlamasında ukraynalı ekspert, Milli Strateji Tədqiqatlar İnstitutunun baş məsləhətçisi, Milli Strateji Tədqiqatlar İnstitutunun əməkdaşı, iqtisad elmləri namizədi İvan Us bildirib ki, İstanbulda aparılan danışıqlardan bir gün sonra Rusiya Ukraynaya bir neçə raket zərbəsi endirib. Onun sözlərinə görə, bu raketlərin arasında “Kinjal” raketi də var. 

Bu raket təyyarədən buraxılıb və Nikolayev şəhərinin ətrafına düşüb. "Eyni zamanda, Sumı şəhərinə reaktiv yaylım atəş sistemləri ilə hücum olub. Zərbə şəhərin mərkəzinə vurulub və nəticədə 2 nəfər həlak olub, təxminən 20 nəfər isə yaralanıb. 

Bu olanlar Rusiyanın sülhə gəlmək istəmədiyini açıq şəkildə göstərir. Əslində bu istəksizlik əvvəldən də görünürdü. İstanbuldakı danışıqlar nə Rusiyanın, nə də Ukraynanın təşəbbüsü ilə başlayıb. 

Görüş Donald Trampın təşəbbüsü ilə baş tutub. Tramp bu danışıqların olmasını istəyirdi, çünki ortada hansısa sazişə nail olunacağına dair bir illüziya var. Amma Rusiyanın hərəkətləri göstərir ki, belə bir saziş mümkün deyil. Rusiya sülhə can atmır, əksinə, müharibəni davam etdirmək niyyətindədir. O, bu müharibədə qalib gələcəyinə inanır və onu dayandırmaq fikrində deyil".

“Əvvəlkindən 10-15 dəfə az maaşla yaşamalı olacaqlar”
İvan Us qeyd edib ki, Rusiyanın tərəfində döyüşən insanlar bu işə görə adi işlə müqayisədə 10-15 dəfə çox pul qazanırlar. Müharibə dayansa, bu adamlar evə- Rusiyaya qayıdacaqlar və əvvəlkindən 10-15 dəfə az maaşla yaşamalı olacaqlar:

"Üstəlik, onların çoxu silahdan istifadə təcrübəsinə sahibdir və bəziləri əlində silahla qalmış olacaq. 

Bu isə ölkədə inqilab öncəsi vəziyyət vəya ən azından bunun üçün münbit zəmin deməkdir. Ona görə də Rusiya nə müharibəni dayandırmağa, nə də ciddi razılaşmalara getməyə hazırdır. Yeganə razılaşmalar humanitar xarakter daşıyır. Məsələn, İstanbulda keçirilən ilk görüşdə “1000-1000” prinsipi ilə əsirlərin dəyişdirilməsi razılaşdırılıb. 

İkinci görüşdə isə 25 yaşına qədər olan bütün əsirlərin dəyişdirilməsi və ölənlərin cəsədlərinin qarşılıqlı qaytarılması məsələlərində razılıq əldə olunub. Bunlar əlbəttə yaxşı addımlardır. Ancaq daha ciddi məsələlərə gəlincə, düşünmürəm ki, tərəflər belə razılaşmalara hazırdırlar”. 

“Rusiya hər gün cavab verir”

Rusiyanın “Hörümçək toru” əməliyyatına cavab məsələsinə gəldikdə isə ekspert bildirib ki, bu cavab gözlənilir:

“Bunu hamı anlayır. Amma bir şeyi də unutmayaq, Rusiya artıq 3 ildən çoxdur ki, genişmiqyaslı müharibəyə başlayıb. O, hər gün, hər gecə əsasən də gecələr Ukraynanın dinc şəhərlərini dronlar və raketlərlə atəşə tutur. 

İyunun 3-dəki Sumı və Nikolayevə zərbələr istisna idi, onlar gündüz vaxtı baş verdi. Amma ümumilikdə Rusiya mütəmadi olaraq nələrsə edir. Yəni, "Rusiya əlavə nə edəcək?" sualına cavab olaraq demək olar ki, o, onsuz da edə biləcəyi hər şeyi edir. 

Bu səbəbdən də çox güman ki, “Hörümçək toru” əməliyyatı xüsusi cavabsız qalacaq.  Bunun sadə səbəbləri var, yəni Rusiya hər gün cavab verir. Əməliyyatdan əvvəl də belə idi, sonra da belə olacaq. Hər hansı bir növbəti zərbə asanlıqla “bu da cavabdır” deyilə bilər. Ona görə də görək bundan sonra nə baş verəcək". 

Səbinə Uğur
"Cebheinfo.az" 

Açar sözlər: müharibə Rusiya -Ukrayna İvan Us