Müşahidə peykimiz gələn il hazır olacaqmı? AÇIQLAMA

"Azərbaycan peyklərinin istehsalı ilə bağlı İsrailə xarici təsirlər varmı? Kosmik texnologiyalarla bağlı ötən həftə Bakıda yüksək səviyyədə keçirilən "Space Technology Conference – STC2025" konfransında bir məqam diqqətimi cəlb etdi. İlk öncə qeyd edim ki, bu konfransda 40-dan çox ölkədən 400-dən artıq nümayəndə iştirak edirdi. Dünyanın kosmos ailəsi burada təmsil olunurdu. Kosmik şirkətlərin sərgiləri də təşkil olunmuşdu. Çinlə kosmik əməkdaşlıq sazişindən dərhal sonra Azərkosmos tərəfindən Azərbaycanda belə yüksək səviyyədə kosmik tədbirin keçirilməsi diqqət cəlb edən idi".

Ölkə.az xəbər verir ki, bu fikirləri Azərbaycan İnternet Forumunun Prezidenti Osman Gündüz deyib: "Konfransda İsrailin "IAI" şirkəti də təmsil olundu – hansı ki, bizim müşahidə peyklərimizi bu şirkət hazırlamalıdır. Xatırladıram ki, "Azərsky-1" müşahidə peykimiz vaxtından əvvəl idarəetmədən itəndən sonra Azərbaycan yeni müşahidə peyklərinin hazırlanması üçün İsrailin "İAİ" şirkəti ilə 120 milyon $ məbləğində müqavilə imzalayıb. "İAİ" həmçinin Azərbaycanda peyk istehsalı üçün kosmik infrastruktur da qurmalıdır.

Lakin gözləntilərin əksinə olaraq, nə Azərbaycan, nə də İsrail tərəfi bu peyklərin hazırlanması, istehsal infrastrukturunun qurulması və işlərin gedişi barədə konfransda ağlabatan bir açıqlama vermədilər. Halbuki müqaviləyə görə 2026-cı ilədək bir peykin hazır olması nəzərdə tutulurdu.

Yəni görünən odur ki, gələn il hazır olması, orbitə qaldırılması nəzərdə tutilan peyklə bağlı suallar doğuran bir səssizlik var.

Görəsən, bu səssizliyin səbəbi nə ola bilər? Düşünürəm ki, əsas məqam müqavilənin zamanında icrasının mümkün olmaması ilə bağlı ola bilər.

Bəs gecikmə nəyə əlaqəli ola bilərdi? Xatırladıram ki, İsrail və HƏMAS arasında müharibə həmin müqavilənin mürəkkəbi qurumamış, imzalanma mərasimindən bir neçə gün sonra başlamışdı".

O.Gündüzün fikrincə, müharibə ilə bağlı regionda yaranmış situasiya, İsrailə qarşı müəyyən beynəlxalq təsirlər bu texnoloji layihənin də gecikməsinə səbəb ola bilərdi:

"Eyni zamanda düşünürəm ki, bu səssizlik, əvvəllər bəzi Avropa ölkələrinin Azərbaycanla əlaqəli texnologiya ixracı ilə bağlı tətbiq etdiyi məhdudiyyətləri də xatırladır. Xatırlayıram ki, İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycan Türkiyənin Bayraktarından effektiv istifadə etdiyinə görə Kanada Türkiyəyə sanksiya tətbiq edərək, dron istehsalı üçün optik texnologiyaları verməkdən imtina etmişdi. Ehtimal etmək olar ki , müşahidə peykləri üçün zəruri olan həssas texnoloji komponentlərin ixracında da oxşar çətinliklər var. Xatırladıram ki, cari ildən Azərbaycan Çinlə də kosmik sahədə strateji əməkdaşlığa başlayıb.

Bu əməkdaşlıq Azərbaycanın texnoloji alternativlərini genişləndirmək, qlobal kosmik bazarda mövqeyini möhkəmləndirmək baxımından da önəmlidir. Yəni müəyyən təsirlərdən dolayı İsrail ilə əməkdaşlıq baş tutmazsa, ən azı alternativlərimiz var. Gələn ay İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu Azərbaycana gələcək. Düşünmək olar ki, 120 milyonluq müqavilənin icrası ilə məqamlar da müzakirə predmeti ola bilər.

Ümid edirəm, İsrail müşahidə peyklərimizi zamanında təhvil verə biləcək".

Həmidə İbrahimova