Nağdsız ödənişlərin hansı üstünlükləri var?

İlin əvvəlindən iyunun sonuna kimi ölkədaxili nağdsız əməliyyatların həcmi keçən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 14,5 faiz artıb. Statistik məlumata əsasən, cari ilin iyun ayı ərzində kartlar vasitəsilə həyata keçirilən ölkədaxili nağdsız ödənişlərin həcmi 9 milyard 902 milyon manat təşkil edib. Həyata keçirilən nağdsız ödənişlərin 8 milyard 575 milyon manatı elektron ticarətin payına düşür. Qalan məbləğin 1 milyard 325 milyon manatı POS-terminallar, 2,5 milyon manatı isə özünə xidmət terminalları və bankomatların vasitəsilə gerçəkləşdirilib. İlin əvvəlindən ödəniş kartları ilə nağdsız ölkədaxili əməliyyatların həcmi ölkədaxili kart əməliyyatlarının 69,8 faizini təşkil edib.

Ekspertlər hesab edirlər ki, nağdsız ödənişlərin genişlənməsi bizneslərin real dövriyyəsinin daha dəqiq uçotuna imkan yaradır. Bu isə dövlət büdcəsinə daxilolmaları artırmaqla yanaşı, iqtisadi statistikanın daha dəqiq formalaşdırılmasına kömək edir. Maliyyə sahəsi üzrə ekspertlərin fikrincə, kiçik və orta sahibkarlar üçün POS-terminalların sayının artması və bank xidmətlərinin əlçatanlığının yüksəlməsi bu prosesə əlavə təkan verir.

İqtisadçı ekspert Xalid Kərimli bildirib ki, nağdsız ödənişlər əməliyyatların izini saxlayır. Bu da kölgə iqtisadiyyatının azalmasına, vergidən yayınma hallarının məhdudlaşmasına və maliyyə intizamının güclənməsinə kömək edir. Eyni zamanda ödənişlər daha sürətli və operativ həyata keçirildiyi üçün iqtisadi səmərəlilik artır, şirkətlərin, sahibkarların və dövlətin əməliyyat xərcləri azalır: "Bu gün sahibkar məhsulunu sosial şəbəkələrdə reklam edir, internet üzərindən satır və ödənişi də elektron qaydada qəbul edir. Çatdırılma xidmətləri ilə birlikdə bütün proses rəqəmsal şəkildə həyata keçirilir. Əgər nağdsız ödəniş sistemi olmasa, bu zəncir tam şəkildə tamamlanmır. Buna görə də rəqəmsal ödənişlər iqtisadiyyatın ümumi rəqəmsallaşmasını sürətləndirir".

X.Kərimli hesab edir ki, əməliyyatların şəffaflaşması dövlət büdcəsinin gəlirlərinə də müsbət təsir göstərir: "Nağdsız əməliyyatları gizlətmək daha çətindir. Ödənişlər bank sistemi üzərindən keçdiyi üçün onların izi qalır və yoxlanılması asanlaşır. Bu isə vergi yığımlarının artmasına kömək edir. Nəticədə həm dövlətin gəlirləri artır, həm də bütün iştirakçıların vergi ödəməyə cəlb olunması rəqabət mühitinin sağlamlaşmasına şərait yaradır. Həmçinin nağdsız ödənişlərin genişlənməsi uzunmüddətli perspektivdə həm iqtisadiyyatın şəffaflığına, həm biznes mühitinin inkişafına, həm də maliyyə sektorunun modernləşməsinə kömək edir".

Nağdsız ödəniş sistemləri əməliyyatların sürətlə və səmərəli şəkildə həyata keçirilməsinə şərait yaratdığı üçün ticarət dövriyyəsinin stimullaşdırılmasına və ümumi iqtisadi aktivliyin artırılmasına mühüm təsir göstərir. Ödənişlərin operativliyi bazar subyektləri arasında maliyyə axınlarını sürətləndirir və bu da öz növbəsində investisiya mühitinin canlanmasına və kapital qoyuluşlarının artmasına gətirib çıxarır.

İqtisadçı ekspert Pərviz Heydərov qeyd edib ki, nağdsız ödənişlər dövriyyəyə və sahibkarların gəlirlərinə nəzarət baxımından üstünlüyü təmin edir: "Nağdsız ödənişlərin genişləndirilməsində bütün ölkələr maraqlıdır. Əgər dövriyyəyə və sahibkarların alqı-satqılarına nəzarət tam dəqiqliyi ilə həyata keçirilərsə, bu, müvafiq tənzimləyici siyasət yürütməyə şərait yaradar. Bununla da dolayısı ilə ümumdaxili məhsulun hansı istiqamətlərdə artması imkanlarını müəyyən etmək mümkün olacaq. Hökumətin məqsədi ondan ibarətdir ki, qeyri-leqal dövriyyə ümumiyyətlə olmasın, kölgə iqtisadiyyatı aradan qalxsın və gəlirlərə mümkün səviyyədə tam nəzarət əldə edilsin".

İqtisadçı ekspert Natiq Cəfərlinin dediyinə görə, onlayn bank xidmətlərinin həcmi, əhatə dairəsi genişləndikcə, nağdsız ödənişlərin də həcmi artmış olur. Bu isə təbii prosesdir: "Kartla alış-veriş etməyin bir sıra üstünlükləri var. Məsələn, keşbek anlayışı var. Kartla alış-veriş edərkən həm bonus qazanırsan, həm də pulun bir hissəsi sonradan sənə geri qayıdır. Bu da insanların xoşuna gəlir. Bundan əlavə, pulun cibdən düşüb itməsi ehtimalı hər zaman böyükdür. Amma kartı itirərkən telefon vasitəsilə blok edirsən və yenisini ala bilirsən. Beləcə heç bir zərərə məruz qalmırsan. Bir sözlə, kartla alış-verişin bir çox üstünlükləri var. Ona görə də insanlar kartla bazarlığa daha çox üstünlük verirlər. Onu da deyim ki, Azərbaycanda kartla alış-veriş səviyyəsi hələ də çox aşağı səviyyədədir. Amma son illər kartdan istifadə halları çoxalıb. Hazırda ümumi ticarət dövriyyəsinin yarısını kartla alış-verişlər təşkil edir. Bu tendensiya pandemiya dövründə sürət aldı".

Sevinc QARAYEVA