NASA 1984 cü ildə kosmosa 3300 arı göndərib: Nə baş verdi?

NASA 1984-cü ildə kosmosa minlərlə bal arısı göndərərək onların çəkisizlik şəraitində pətək qurub-qura bilməyəcəyini araşdırıb.

Qaynarinfo NASA-nın məlumatına istinadən xəbər verir ki, təcrübə “Challenger” kosmik gəmisinin STS-41C missiyası çərçivəsində həyata keçirilib. Gəmi 6 aprel 1984-cü ildə kosmosa buraxılıb və 13 aprel 1984-cü ildə Yerə qayıdıb. Missiyanın əsas məqsədləri Long Duration Exposure Facility adlı elmi platformanın orbitə çıxarılması və “Solar Maximum” peykinin təmiri olub.

Arılar isə xüsusi elmi təcrübənin bir hissəsi kimi kosmik gəminin orta bölməsində yerləşdirilib. NASA-nın təcrübə məlumatına görə, iki xüsusi “Bee Enclosure Module” bölməsinin hər birində təxminən 3400 işçi arı və bir ana arı olub. Beləliklə, kosmosa ümumilikdə təxminən 6800 arı göndərilib.

Təcrübənin məqsədi arıların Yer üzündəki normal şəraitdən fərqli olaraq mikroqravitasiya mühitində pətək qurub-qura bilməyəcəyini müəyyənləşdirmək olub. NASA-nın hesabatına əsasən, arılar kosmosa çıxdıqdan sonra əvvəlcə uçarkən xüsusi bölmənin divarlarına çırpılıblar. Lakin bir neçə gün ərzində yeni mühitə uyğunlaşıblar. Missiyanın sonunda onların uçuş davranışının mikroqravitasiyaya tam uyğunlaşdığı müşahidə edilib.

Ən maraqlı nəticə isə arıların çəkisizlikdə də pətək qurması olub. Bir həftəlik uçuş zamanı kosmosdakı arılar təxminən 200 kvadrat santimetr pətək hazırlayıblar. NASA-nın məlumatına görə, pətəyin quruluşu normal olub və hüceyrələrin sıxlığı Yer şəraitində hazırlanan nümunələrlə əsasən eyni olub.

Ana arı uçuş zamanı təxminən 35 yumurta da qoyub. Lakin həmin yumurtalar daha sonra Yerə gətirilərək adi pətəyə yerləşdirildikdə yumurtadan çıxmayıb. NASA bunun səbəbinin mikroqravitasiya ilə bağlı olub-olmadığının məlum olmadığını qeyd edir.

Təcrübə zamanı arıların böyük əksəriyyəti də sağ qalıb. NASA-nın məlumatına görə, orbitdəki bölmədən 120 ölü arı çıxarılıb. Bu, koloniyanın qalan hissəsinin bir həftəlik uçuşu uğurla keçirdiyini göstərib.

Təcrübə alimlərə göstərib ki, bal arıları cazibə qüvvəsinin olmadığı şəraitə uyğunlaşa və pətək qurmağa davam edə bilirlər. Bu nəticələr kosmosda uzunmüddətli missiyalar, xüsusilə Ay və Marsa gələcək uçuşlar zamanı canlı orqanizmlərin və tozlandırıcıların rolunun öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətli hesab olunur.

Günay