Nəsrullahdan sonra Hizbullah da nələr olub?

Araşdırma göstərib ki, “Hizbullah” Həsən Nəsrullahın və onlarla yüksək vəzifəli komandirin öldürülməsindən sonra təşkilati strukturunu qoruyub saxlaya bilib.

Modern.az İsrail mediasına istinadla bildirir ki, bununla belə, təşkilat əvvəlki döyüş qabiliyyətini hələ bərpa edə bilməyib. Eyni zamanda, idarəetmə sistemini dəyişir, gənc komandirləri irəli çəkir və getdikcə daha çox İranın dəstəyindən asılı olur.

Araşdırma Milli Mədəni İrsin Qorunması Mərkəzinin nəzdində fəaliyyət göstərən Terrorizm və Kəşfiyyat Araşdırmaları İnstitutunun əməkdaşı Yuval Rozenberq tərəfindən hazırlanıb. İşdə hərbi əməliyyatlar zamanı ağır itkilər verən “Hizbullah”ın rəhbərliyində baş verən dəyişikliklər təhlil olunur.

Araşdırmaya görə, İsrailin əməliyyatları təşkilatın ali rəhbərliyinə ciddi zərbə vurub. Öldürülənlər arasında baş katib Həsən Nəsrullah və onun təyin olunmuş varisi Haşim Səfiəddin də olub. Bundan sonra qruplaşma əsas vəzifələri yenidən bölüşdürməli və təcrübəli üzvlərlə az tanınan komandirləri birləşdirən yeni idarəetmə sistemi formalaşdırmalı olub.

Yeni təyinatların əksəriyyəti açıq şəkildə elan edilməyib. Bu siyasət İsrail kəşfiyyatının “Hizbullah” rəhbərliyinə nüfuz etməsini çətinləşdirmək və komandanlıq strukturunun zəifliyini azaltmaq məqsədi daşıyır.

“Hizbullah”ın rəhbərliyi necə dəyişib?

2024-cü ilin oktyabrında baş katib vəzifəsinə gələn Naim Qasım öz mövqelərini möhkəmləndirməyə, hakimiyyəti mərkəzləşdirməyə və təşkilatın müxtəlif strukturları arasında vəzifələri yenidən bölüşdürməyə diqqət yetirib. Eyni zamanda, o, rəhbərliyin təcrübəli nümayəndələri ilə əməkdaşlığı gücləndirib.

Lakin yeni idarəetmə modeli Nəsrullah dövründəkindən fərqlənir. Əvvəlki lider şəxsi nüfuzuna, topladığı təcrübəyə və digər rəhbərlərlə birbaşa əlaqələrinə arxalanırdı. Qasımın mövqeyi isə daha çox institusional sistemdən və hərəkatın veteranları ilə əməkdaşlıqdan asılıdır. Onun hərbi və strateji qərarların qəbuluna şəxsi təsirinin nə dərəcədə güclü olduğu hələ də aydın deyil.

Araşdırmada qeyd olunur ki, hərbi rəhbərliyin əhəmiyyətli hissəsini itirdikdən sonra “Hizbullah” idarəolunma qabiliyyətini qorumaq üçün yeni üsullar axtarmalı olub. Təşkilat daha gənc komandirlərə üstünlük verir, rəhbər vəzifələrə təyinatlar barədə məlumatların yayılmasını məhdudlaşdırır və yeni zərbələr endiriləcəyi təqdirdə komandanlıqda varisliyi təmin etməyə çalışır.

Bundan əlavə, qruplaşma kiçik bölmələrin müstəqilliyini artırmaq imkanını nəzərdən keçirir. Komandirlərin itirilməsi və ya rabitənin pozulması səbəbindən mərkəzləşdirilmiş idarəetmənin çətinləşdiyi partizan müharibəsi şəraitində belə model faydalı ola bilər.

İranın rolu getdikcə artır

Araşdırmada “Hizbullah”ın hərbi potensialının bərpasında İranın iştirakına xüsusi diqqət yetirilir. Təqdim olunan məlumatlara görə, İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu təşkilatın hərbi strukturunun yenidən qurulmasına, komandirlərin hazırlanmasına və idarəetmə mexanizmlərinin yenilənməsinə kömək edir.

Araşdırmada, həmçinin İranın qərarların qəbulunda, koordinasiyada və əməliyyatların idarə edilməsində iştirakına dair məlumatlar qeyd olunur. Beləliklə, qruplaşmanın əvvəlki rəhbərliyi zəiflədikcə, onun İrandakı himayədarının əhəmiyyəti artır.

Bununla belə, daha mərkəzsizləşdirilmiş idarəetmə sisteminə keçidin həm üstünlükləri, həm də çatışmazlıqları var. Bir tərəfdən, səlahiyyətlərin bir neçə idarəetmə mərkəzi arasında bölüşdürülməsi təşkilatın dayanıqlığını artıra və bir zərbə ilə bütün komandanlıq strukturunun məhv edilməsini çətinləşdirə bilər.

Digər tərəfdən, belə model bölmələr arasında koordinasiyanı çətinləşdirə, daxili birliyi zəiflədə və vahid strategiyanın hazırlanmasına mane ola bilər.

Strukturun bərpası niyə əvvəlki gücün geri qayıtması demək deyil?

Araşdırmanın nəticələrinə görə, “Hizbullah” rəhbərlik arasında görünməmiş itkilərə baxmayaraq, təşkilati və hərbi varisliyi qoruyub saxlaya bilib. Lakin Nəsrullah dövründə malik olduğu komandanlıq keyfiyyətini və döyüş qabiliyyətini hələ bərpa edə bilməyib.

Yeni rəhbərliyin qarşısında duran vəzifə yalnız boş qalan vəzifələri doldurmaq və hərbi fəaliyyəti davam etdirməkdən ibarət deyil. O, siyasi və hərbi rəhbərlik arasında səmərəli əməkdaşlıq qurmalı, müxtəlif bölmələrin fəaliyyətini əlaqələndirməli və İranla münasibətləri tənzimləməlidir.

Araşdırmada vurğulanır ki, yeni idarəetmə sisteminin uzlaşmış şəkildə fəaliyyət göstərmək qabiliyyəti “Hizbullah”ın gələcək inkişafını müəyyən edən əsas amillərdən biri olacaq. Eyni zamanda, İsrailin zərbələrinə qarşı dayanıqlığı artırmaq cəhdi mərkəzləşdirilmiş nəzarətin zəifləməsinə və strateji qərarların qəbulunun çətinləşməsinə də gətirib çıxara bilər.