Niyə dişlər sümük hesab edilmir?

...İlk baxışdan dişlər sümüklərə çox oxşayır: onlar həm də sərt, ağ və kalsiumla zəngindir. Bəs niyə dişlər insan skeletinin bir hissəsi hesab edilmir?

SİA-nın məlumatına görə, Livescience.com bu məsələni araşdırıb.

Dişlərin və sümüklərin bir əhəmiyyətli oxşarlığı var: hər ikisi kalsium, fosfor, flüorid və ma

Molekulyar səviyyədə bu minerallar güclü kristal quruluş əmələ gətirir və həm dişləri, həm də sümükləri bədənin digər hissələrindən daha sərt edir. Lakin digər cəhətlərdən onlar çox fərqlidirlər.

Əvvəla, dişlər skeletin bir hissəsi hesab edilmir, çünki onlar sümüklərdən tamamilə fərqli bir funksiya yerinə yetirirlər. Dişlərin əsas funksiyası qidanı həzm yolundan keçərkən çeynəməkdir, baxmayaraq ki, onlar şifahi nitq üçün də vacibdir.

Buna görə də dişlər həzm sisteminin bir hissəsi hesab olunur. Lakin sümüklər bir sıra başqa məqsədlərə xidmət edir.

Onlar bədənə struktur və dəstək verir, əzələ sistemi üçün lövbər təmin edir. Onlar həmçinin ürək və ağciyərlər kimi vacib daxili orqanları qoruyurlar.

Sümüklər həmçinin bədəndə oksigen daşıyan və immunitetdə mühüm rol oynayan qırmızı və ağ qan hüceyrələri istehsal edir.

Dişlərin və sümüklərin funksiyaları bəzən üst-üstə düşür. Məsələn, çənə sümüyü həm dişləri dəstəkləyir, həm də insanın yeməyi çeynəməsinə kömək edir. Onlar birlikdə, lakin ayrı-ayrılıqda işləyirlər. Dişlər və sümüklər fərqli funksiyaları yerinə yetirdiyindən, onların daxili quruluşu da fərqlidir. Xarici tərəfdən dişlər mina ilə örtülür - minerallaşmış toxumanın nazik təbəqəsi və yeri gəlmişkən, insan bədənindəki ən güclü maddə. Minanın möhkəmliyi kalsium və fosfat kristallarının yüksək konsentrasiyasının nəticəsidir. Mina altında daha az sərt minerallaşmış toxuma təbəqəsi olan dentin yerləşir. O, dişin strukturunun çox hissəsini təşkil edir və qan damarları və sinir ucları olan kiçik borulardan ibarətdir.

Nəhayət, dişin nüvəsi pulpa adlanan jelatin maddəsi ilə əmələ gəlir ki, bu da dişi və sinirləri qida maddələri ilə təmin edən daha çox qan damarını ehtiva edir.

…Lakin sümüklər tamamilə fərqli şəkildə qurulub. Onlar toxumaların böyüməsi və sağalması üçün lazım olan həm damarları, həm də sinirləri ehtiva edən çox nazik, lakin güclü xarici təbəqə olan periosteumla örtülür.

Bu təbəqənin altında güclü, kompakt sümük toxuması, içərisində isə yeni qan hüceyrələrinin istehsal olunduğu sümük iliyi üçün kiçik boşluqları olan süngərsimon maddə yerləşir.

Bu təsvirdən başqa bir fərqi qeyd etmək olar: dişlərdə sinirlər və damarlar daxildə, sümüklərdə isə həm daxildə, həm də xaricdə yerləşir.

Nüans ondadır ki, sümüklər, dişlərdən fərqli olaraq, canlı toxumadan ibarətdir və bu, bəlkə də onların fərqləndiyi ən vacib xüsusiyyətdir.

Fetal və erkən uşaqlıq mərhələlərində dişlər ameloblastlardan və odontoblastlardan - emaye və dentinin sərtləşən təbəqələrini yaradan ixtisaslaşmış hüceyrələrdən əmələ gəlir. Bu proses başa çatdıqdan sonra emaye əmələ gətirən hüceyrələr ölür; diş qırılarsa və ya qırılarsa, itirilmiş toxuma bərpa oluna bilmir.

Pulpa və dişin daxili hissəsi canlı toxumadan ibarət olsa da, emaye və ya dentinin xarici təbəqələrini bərpa edə bilmir.

Bu arada, sümüklər daim formasını dəyişən dinamik strukturlardır. Onların tərkibində yeni sümük toxuması yaradan və köhnə toxumanı parçalayan damarlar, sinirlər və canlı hüceyrələr - osteoblastlar və osteoklastlar sistemi var.

Toxumanın bu daimi dəyişməsi sümüklərin çatları bərpa etməsinə və ya stress səviyyələri və ya fiziki fəaliyyət kimi bədəndəki dəyişikliklərə uyğunlaşmasına imkan verir. Məlumat üçün qeyd edək ki, yetkin skeletin əksər hissəsi təxminən hər 10 ildən bir tamamilə yenilənir.

Nazlı Almuradova