Niyə ildırım enerji mənbəyi kimi istifadə edilmir?

İldırımlar əsrlər boyu insanları öz möhtəşəm görünüşü və gücü ilə valeh edib. Parlaq işıq saçması, gurultulu səsi və dağıdıcı qüvvəsi onları təbiətin ən təsirli hadisələrindən birinə çevirir. İlk baxışda belə görünə bilər ki, bu qədər böyük gücə malik təbii hadisəni enerji mənbəyi kimi istifadə etmək ideal həll olardı. Ancaq gözəl ideya ilə mühəndislik reallığı arasında böyük fərq var.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, ildırımlardan enerji əldə etmək cəhdləri praktik baxımdan demək olar ki, uğursuzluğa məhkumdur. Bunun bir neçə əsas səbəbi mövcuddur.

1. İldırımın gücü çox böyükdür, amma enerji miqdarı düşündüyümüz qədər deyil

İnsanların ən çox yanıldığı məqam güclə enerji anlayışlarını qarışdırmasıdır. İldırımın gücü həqiqətən nəhəngdir – pik anda təxminən 1 giqavata qədər çata bilər. Bu, iri atom reaktorunun gücü ilə müqayisə oluna bilər. Lakin problem ondadır ki, bu güc son dərəcə qısa müddətdə təxminən 30 mikrosaniyə ərzində ortaya çıxır. Yəni enerji bir anda sərbəst buraxılır və nəticədə ümumi enerji miqdarı gözlənildiyi qədər böyük olmur.

Hesablamalara görə, bir ildırımın enerjisi təxminən 25-250 kilovat/saat arasında dəyişir. Bu isə orta statistik mənzili bir neçə gündən maksimum bir aya qədər enerji ilə təmin etməyə kifayət edə bilər. Maraqlıdır ki, 20 litrlik bir benzin qabında olan enerji ehtiyatı bəzən bütöv bir ildırımdan daha çox ola bilir.

2. İldırımın idarəolunmazlığı və dağıdıcı gücü

İldırımı “ələ keçirmək” son dərəcə çətin prosesdir. Problemlərdən biri odur ki, mövcud texnologiyalar belə qısa müddətdə ortaya çıxan nəhəng enerji axınını təhlükəsiz qəbul etməyə hazır deyil. Bu qədər böyük gücü mikro saniyələr ərzində qəbul edə biləcək batareya, transformator və ya enerji toplama sistemi demək olar ki, yoxdur. Belə bir enerji axını cihazların partlamasına və ya əriməsinə səbəb ola bilər. Üstəlik, hər ildırım fərqlidir.

Onun gərginliyi, cərəyan gücü, müddəti və impuls sayı dəyişkəndir. Bu isə universal enerji toplama sistemi qurmağı olduqca çətin və baha edir. Digər mühüm problem isə ildırımın hara düşəcəyini dəqiq proqnozlaşdırmağın mümkün olmamasıdır.

Alimlər bəzi hallarda xüsusi naqilli raketlərlə süni şəkildə ildırım yaratmağa çalışsalar da, bu üsul iqtisadi baxımdan sərfəli hesab olunmur. Çünki prosesə sərf olunan enerji çox vaxt əldə edilən enerjidən artıq olur.

3. Təhlükəsizlik, ekologiya və iqtisadi səmərəlilik

İldırımlar təbiətin nəzarət olunmayan hadisələrindəndir. Buna görə də onların toplandığı hipotetik stansiyalarda təhlükəsizliyi tam təmin etmək çox çətin olardı. Bundan əlavə, alimlər hesab edir ki, ildırımlar Yer kürəsinin təbii elektrik balansında mühüm rol oynayır. Onlar azot dövranında iştirak edir və atmosferin kimyəvi quruluşuna təsir göstərə bilər.

Bu prosesə insan müdaxiləsinin uzunmüddətli nəticələri hələ də tam məlum deyil. İqtisadi baxımdan da ildırımdan enerji toplamaq sərfəli görünmür. Günəş, külək və geotermal enerji kimi alternativ mənbələr həm daha təhlükəsiz, həm də daha ucuz hesab edilir.

İldırımlardan enerji mənbəyi kimi istifadə etmək təsirli ideya kimi səslənsə də, praktikada çox riskli, bahalı və qeyri-effektivdir. Buna görə mütəxəssislər eyni enerjinin mənbəyi sayılan günəşdən birbaşa faydalanmağın daha məntiqli və təhlükəsiz yol olduğunu bildirirlər.