Icma.az
close
up
RU
Niyə qadın filosof yoxdur? Hipatiya KONKRET

Niyə qadın filosof yoxdur? Hipatiya KONKRET

Icma.az, Konkret.az saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Antik dövrdə (eramızın 370–415-ci illərində) yaşamış Hipatiya tarixə qadın riyaziyyatçı, astronom, filosof və müəllim kimi düşüb. O, dini fanatizmin qurbanına çevrilərək amansızcasına öldürülən, sonradan isə adı və elmi irsi unutdurulmağa çalışılan qadınlardan biridir.

Onun həyat hekayəsi özünü üstün hesab edən kişi düşüncəsinə ünvanlanmış bir sualın cavabı kimi səslənir: “Niyə tarixdə qadın filosof, riyaziyyatçı və alim yoxdur?”

Hipatiya həmin dövrdə Roma imperiyasının tərkibində olan Misirin İsgəndəriyyə şəhərində anadan olub.

Atası Teon İsgəndəriyyə Məktəbinin və kitabxanasının tanınmış riyaziyyatçısı və rəhbərlərindən biri idi. O, qızını elmə, araşdırmaya və sərbəst düşüncəyə həvəsləndirərək böyüdüb. Hipatiya təbiət hadisələrini məntiq, riyaziyyat və müşahidələr vasitəsilə izah etməyə çalışırdı.

O, elmin inkişafına mühüm töhfələr verib. Ulduzlar arasındakı məsafələri, onların üfüqdən hündürlüyünü və bucaqlarını ölçmək üçün istifadə olunan astrolabın, eləcə də mayelərin nisbi sıxlığını müəyyənləşdirməyə imkan verən hidrometrin təkmilləşdirilməsi ilə əlaqələndirilir.

Bəzi mənbələrdə Kopernikin Günəş mərkəzli kainat modelini hazırlayarkən Hipatiyanın elmi fikirlərindən ilham aldığı iddia olunur. Lakin bu əlaqəni təsdiqləyən etibarlı tarixi sübut yoxdur.

Hipatiya şəxsi həyatında da dövrünün qadınları üçün müəyyən edilmiş ənənəvi çərçivələrə sığmırdı. Rəvayətlərə görə, ona aşiq olan kişilərin evlilik təkliflərini nəzakətlə rədd edir və “Mən həqiqətlə evliyəm” deyirdi. Başqa bir rəvayətə görə isə ona məhəbbətini etiraf edən birinə “Özünü musiqiyə həsr etməlisən” cavabını vermişdi.

Ona aid edilən daha bir fikir belədir:

“Bizi birləşdirən şeylər bizi ayıranlardan daha çoxdur. Hamımız qardaşıq”.

Lakin Hipatiyanın azad düşüncəsi, elmi nüfuzu və cəmiyyətdəki təsiri müəyyən dairələrin narazılığına səbəb olurdu.

İsgəndəriyyə yepiskopu Kiril onun əleyhinə təbliğat aparan əsas fiqurlardan biri kimi göstərilir. Hipatiya cadugərlikdə və şeytana xidmət etməkdə ittiham olunurdu. Dini mətnlərdən istifadə edilməklə şəhər əhalisinin ona qarşı qızışdırıldığı bildirilir.

415-ci ildə Hipatiya məktəbinin yaxınlığında, müdafiəsiz vəziyyətdə olarkən fanatik kütlənin hücumuna məruz qaldı. Onu zorla ələ keçirərək işgəncələrə məruz qoydular və amansızcasına qətlə yetirdilər. Həmin vaxt onun təxminən 45 yaşı vardı.

Cinayətdən sonra Kirilin kilsə tərəfindən müqəddəs elan edildiyi bildirilir. Hipatiyanın elmi əsərlərinin isə böyük hissəsi dövrümüzə gəlib çatmayıb.

Tarixçi Sokrat Sxolastik Hipatiyanın qətlini belə təsvir edir:

“Onu iki təkərli arabadan zorla düşürdülər və Kesarium adlandırılan kilsəyə apardılar. Orada zor tətbiq edərək paltarlarını çıxardılar. Daha sonra üzünü eybəcər hala saldılar və o, son nəfəsini verənədək əllərindəki iti dəniz balıqqulaqları ilə bədənini parçaladılar. Sonra cəsədini dörd hissəyə bölərək Sinon adlanan yerə apardılar və yandırdılar”.

Digər tarixçi Damaskiy isə Sokrat Sxolastikin təsvirinə əlavə olaraq Hipatiyanın gözlərinin də çıxarıldığını yazır.

Hipatiyanın faciəsi yalnız bir qadının öldürülməsi deyildi. Bu, elmə, azad düşüncəyə və fərqli fikrə qarşı dini fanatizmin törətdiyi dəhşətli cinayətlərdən biri idi.

Onun həyat hekayəsi bu gün də aktual bir sual doğurur: tarixdə qadın alimlərin və filosofların az görünməsi onların qabiliyyətsizliyindən irəli gəlirdi, yoxsa əsrlər boyu onların elmə gedən yolunun qarşısına çəkilən maneələrdən?

Bəlkə də tarixdə qadın filosofların azlığının səbəbini onların zəkasında deyil, düşünmək və yaratmaq hüququ uğrunda apardıqları mübarizədə axtarmaq lazımdır.

Müəllif: Murat Demirocak.

Tərcümə etdi: Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:76
embedMənbə:https://konkret.az
archiveBu xəbər 20 Noyabr 2026 19:34 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see323

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see315

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see311

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see302

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see281

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see269

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see261

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see249

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see244

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see242

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see237

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see224

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see216

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see215

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see209

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see200

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see190

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see180

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see179

Əliyevlə deyil, kimlə imzalayım? Lula da Silva ilə?

18 Noyabr 2026 21:19see177
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri