OPEC in qərarı neftin qiymətinə necə təsir edir?

Bakı, 4 noyabr, Rabil Kətanov, AZƏRTAC

Dünən və bu gün dünya bazarında neftin qiyməti 65 dollar civarında qalıb. Londonun ICE (“InterContinental Exchange Futures”) və Nyu-Yorkun NYMEX (“New York Mercantile Exchange”) birjalarında satılan “Brent” və “Light” markalı neftin bir barelinin qiymətində 1 faiz artım müşahidə edilib. Maraqlı fakt ondan ibarətdir ki, noyabrın 2-də OPEC+ karteli 8 dövlətin (Rusiya, Əlcəzair, İraq, Qazaxıstan, Küveyt, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, və Səudiyyə Ərəbistanı) gündəlik neft hasilatının 137 min barel artırılması haqqında qərar qəbul edib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, ilk baxışdan bazarın tələb və təklif qanununa uyğun olaraq dünya bazarında təklifin artması qiymətlərin düşməsinə səbəb olmalı idi. Yəni hasilat artanda ixrac da artır ki, bu da bazara daha çox həcmdə neftin ixracına gətirib çıxarır və məntiqi olaraq birjalarda neftin qiymətinin düşəcəyi gözləntisi var idi. Lakin nə noyabrın 3-də, nə də 4-də qiymətin kəskin düşməsi müşahidə olunmadı. Məsələnin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, 2023-cü ilin aprel və noyabr aylarında OPEC+ iki dəfə hasilatın azaldılması haqqında qərar qəbul etsə də, bir sıra üzv dövlətlər bu qərarı tam yerinə yetirmədilər. Elə buna görə də 1 ildə hasilatın azaldılması haqqında karteldə 2 dəfə qərar qəbul edildi. İndi isə həmin ölkələr 2023 və 2024-cü illərdə hasilatı azaltmadıqlarına görə kompensasiya ödəməlidir, yəni hasilatı artırmaq yox, azaltmalıdırlar. Misal üçün Rusiya hasilatı sutkada 137 min barel deyil 70 min barelə artıracaq, çünki qalan sutkada 67 min bareli Rusiya 2023-2024-cü illərdə bazara çıxarıb. Beləliklə, İraq 17, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri 12, Küveyt 11, Qazaxıstan 6, Oman 4, Əlcəzair 4 və Səudiyyə Ərəbistanı hasilatı sutkada 42 min barel artıracaqlar. Buna görə də dünya bazarında neftin qiymətində azalma müşahidə edilmədi. Digər tərəfdən OPEC-in bu qərarı 2026-cı ilin yanvar ayına kimi qüvvədə qalacaq və gələn ilin 1-ci kvartalından başlayaraq hasilatın azaldılması gözlənilir.

“Reuters” agentliyi bildirib ki, Çin və Türkiyə neft idxalını artırıblar ki, bu da bazara əlavə neftin çıxarılması zərurətini yaradıb. Türkiyə Yaxın Şərqdə baş verən siyasi gərginliyə görə, Çində isə qış mövsümü ilə əlaqədar olaraq yanacağa tələbat artıb.

Bir sıra mütəxəssislər isə qeyd edir ki, OPEC-in qərarı Rusiyanın “Rosneft” və “Lukoil” şirkətlərinə qarşı ABŞ və Avropa İttifaqının (Aİ) tətbiq etdiyi sanksiyalara əlaqədardır. Bazara neft ixrac edən 2 iri neft hasilatçısının bazardan çıxması yanacağa olan tələbatı artırıb.

Digərləri isə hesab edir ki, hasilatın artırılması siyasi xarakter daşıyır. Belə ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp Venesuela Prezidenti Nikolos Maduronun “vaxtına az qalıb” bəyanatından və Karib dənizinə gəmilər göndərməsindən sonra hərbi əməliyyatların keçirilməsi ehtimalı artıb. Venesuela da böyük həcmdə neft hasil edən ölkədir və hərbi əməliyyatlar onun dünya bazarına neft ixracını dayandıracaq.

Moskvada fəaliyyət göstərən Enerji və maliyyə institutunun eksperti Aleksey Qromov bildirib ki, əgər ABŞ və Aİ Rusiyaya qarşı sanksiyaları davam etdirsələr, o zaman OPEC hasilatın daha da artırılması haqqında yeni qərar çıxara bilər. Hələlik isə təşkilat bazarda balansın pozulmaması üçün hasilatı artırıb. Hazırda Rusiya neftini nəql edən 450 tanker ABŞ və Aİ-nin sanksiyalar siyahısındadır və şirkətlər gizli neft satışını həyata keçirmək üçün digər yollar tapmalıdırlar.

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin təhlilində isə deyilir ki, OPEC-in əsas məqsədi dünya bazarında neftin qiymətini sabit saxlamaq və neft ixracatçıları arasında balansı qorumaqdan ibarətdir. Təhlildə göstərilib 2026-cı ildə də dünya bazarında neftin 1 barelinin qiyməti 2025-ci ildə olduğu kimi 65-70 dollar arası olacaq.