Orta gücün doğuluşu çox önəmlidir ŞƏRH

Azərbaycan və Qazaxıstan türk coğrafiyasının iki dayaq sütununu təşkil edir

“Türk dünyasının vahid güc mərkəzi kimi çıxış etməsi Bakının bundan sonra xüsusi diqqət yetirəcəyi strateji xətt olacaq” 

Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 20-21 tarixində Qazaxıstana dövlət səfəri Bakı və Astana münasibətlərinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edən mühüm hadisə oldu. Səfər həm iki ölkə arasında strateji ittifaqın dərinləşməsini, həm də Cənubi Qafqaz-Mərkəzi Asiya regionunda yeni geoiqtisadi reallığın formalaşmasını sürətləndirdi. Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevin İlham Əliyevi hava limanında şəxsən qarşılayıb yola salması tərəfdaşlığın yüksək səviyyəsinin simvoluna çevrildi. 

Tokayevin İlham Əliyevi "tarixi miqyaslı görkəmli lider" adlandırması isə bu münasibətlərin uğurunda liderlik amilinin mühüm rolunu göstərdi. Səfərin mərkəzində Qazaxıstan-Azərbaycan Ali Dövlətlərarası Şuranın ikinci iclası dayanırdı. Görüş zamanı enerji, nəqliyyat-logistika, rəqəmsallaşma, süni intellekt, sənaye təhlükəsizliyi və mədəniyyət sahələrini əhatə edən bir sıra sənədlər imzalandı. Bu razılaşmalar Orta Dəhliz üzrə “dayanıqlı marşrut”un formalaşmasına hüquqi əsas yaratdı. Liderlərin Astanada "Alem.ai" Beynəlxalq Süni İntellekt Mərkəzinə səfəri isə iki ölkə arasında rəqəmsal inteqrasiyanın prioritetə çevrildiyini nümayiş etdirdi. Bu, Transxəzər fiber-optik kabeli və rəqəmsal ticarət platformalarının inkişafı istiqamətində siyasi dəstək siqnalıdır. Astana səfəri Azərbaycan-Qazaxıstan münasibətlərinin strateji məzmununu daha da gücləndirdi, regional əməkdaşlıqda yeni mərhələnin əsasını qoydu. 

Siyasi şərhçi Asif Nərimanlı Sherg.az-a deyib ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Astana səfəri iki hədəf kontekstində əhəmiyyətlidir. Ekspertin sözlərinə görə, Orta Dəhlizin perspektivlərinin gücləndirilməsi və qlobal proseslərdə təsir mərkəzinə çevrilə biləcək orta gücün formalaşdırılması çox önəmlidir: 

"Azərbaycan Prezidenti Qəbələ zirvəsində Türk dünyasının vahid güc mərkəzi kimi çıxış etməsinin vacibliyini bəyan etdi. Bu, Bakının bundan sonra xüsusi diqqət yetirəcəyi strateji xətt olacaq və dövlət başçısının strategiyanın praktiki müstəvidə həyata keçirilməsini Astanadan başlaması təsadüfi deyil. Çünki Azərbaycan və Qazaxıstan  türk coğrafiyasının iki dayaq sütununu təşkil edir. Türk coğrafiyasında mümkün vahid güc mərkəzinin qurulması qütbləşmənin dərinləşdiyi geosiyasi müstəvidə orta güc rolunu oynaya bilər. Orta Dəhliz marşrutunun möhkəmlənməsi belə bir gücün əsas dayaqlarındandır. Bu marşrutun iki əsas habını - Qazaxıstan Mərkəzi Asiyada, Azərbaycan Cənubi Qafqazda təşkil edir. Bu baxımdan, Azərbaycan liderinin səfəri türk dünyasında, həm də Orta dəhliz marşrutunda coğrafi parçalanmanı aradan qaldıracaq".

Analitik vurğulayıb ki, Bakı və Astananın gündəliyində olan cari məsələlər də var: 

"Xəzərin üzləşdiyi ekoloji fəlakətin aradan qaldırılması, Ermənistanla sülh danışıqlarında Astana platformasının perspektivləri, o cümlədən AZAL-ın qəzaya uğrayan təyyarəsi ilə bağlı aparılan istintaq gündəmdə olan məsələlərdir. Rusiya Azərbaycanın tələblərini qəbul etsə də, Putin Düşənbədə istintaq prosesini izləyəcəklərini dilə gətirdi. Bu, Moskvanın Bakı ilə razılaşsa belə, "arqumentləri"ni gücləndirmək üçün prosesə müdaxilə risklərini yaradır. Daha öncə analoji hal baş verib. Azərbaycan Qazaxıstanla istintaq prosesinin üzərindən bir daha keçmək niyyətindədir".